بخش ۱۱۵ - عقد سی و ششم در نیکخواهی ارکان دولت که در میان پادشاه و رعایا رابطه اند و در وصول آثار عدل و ظلم واسطه
هوش مصنوعی: این متن به بررسی صفات یک حاکم و مسؤولیت‌های او می‌پردازد. شاعر ابتدا از قرب و محبت می‌گوید و سپس به لزوم رعایت انصاف و عدل در حکمرانی اشاره می‌کند. او تاکید می‌کند که اگر حاکم با ظلم و نقص انصاف برخورد کرد، باید با جود و احسان او را به سوی راست‌گویی و صداقت هدایت کند.
شاعر همچنین بر این نکته تأکید می‌کند که حاکم نباید در برابر ظلم سکوت کند و باید از مظلومان دفاع کند. او از وضعیت حاکمان گذشته یاد می‌کند که با پاکیزگی نیت و آگاهی از عاقبت کار، دین و دنیا را به یکدیگر مرتبط کرده بودند و در راستای خدمت به مردم تلاش می‌کردند.
در نهایت، شاعر خواستار توجه حاکم به نصیحت‌ها و تعالیم درست است تا از فساد و ظلم جلوگیری شود و به بهبود حال مردم و کشور بپردازد.
ای می قرب شهت برده ز دستزین قرابه نشده کس چو تو مست
هوش مصنوعی: ای می، که نوشیدن تو مرا به وجد آورده، هیچکس مانند تو به سرحد مستی نرسیده است.
زود باشد که دهد خونابهساقی دورت ازین قرابه
هوش مصنوعی: به زودی ممکن است که مایعی سرخ رنگ از ظرف این نگار به زمین بریزد.
حق این قرب به شکر آر بجایقرب حق بر سر این قرب فزای
هوش مصنوعی: یعنی برای اینکه به مقام نزدیک شدن به حق برسیم، شکر و سپاسگزاری لازم است. به جای اینکه فقط به مقام خود نزدیک شویم، باید قدر و ارزش این نزدیکی را بیشتر بشناسیم و بر آن بیفزاییم.
چیست شکر این کرم و لطف شگرفدر رضاجویی حق کردن صرف
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی نشان میدهد که هیچ تقدیر و قدردانی از لطف و مهربانی پروردگار در جستجوی رضایت او کافی نیست. بهعبارتی، همهچیز در برابر رحمت و کرم خداوند کم ارزش است.
شاه اگر خنجر خونریز شودبهر آزار کسان تیز شود
هوش مصنوعی: اگر پادشاهی خنجر بران و خطرناکی شود، به منظور آزار و ظلم به مردم، تند و تیز عمل خواهد کرد.
سخت رویی چو سپر پیش آریزخم بر بی گنهش نگذاری
هوش مصنوعی: اگر بر روی کسی به سختی و سنگینی رفتار کنی، مانند سپری که از خود دفاع می‌کند، اجازه نمیدهی که او بر اثر رفتار ناعادلانه زخمی شود، حتی اگر او گناهی نداشته باشد.
وگر او برق فروزان گرددوز غضب آتش سوزان گردد
هوش مصنوعی: اگر او مانند یک آتش روشن درخشان شود و از خشم تبدیل به آتش سوزانی گردد.
ناید از تو که ازو تاب زنیبلکه بر آتش او آب زنی
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که از تو انتظار نمیرود که بر آتش عشق یا درد دیگری تاثیری بگذاری؛ بلکه باید تلاشت را کنی که به او کمک کنی یا حالش را بهتر کنی.
اهل حاجت چو در جود زننددم ز اندیشه مقصود زنند
هوش مصنوعی: وقتی کسانی که نیازمند هستند، در جود و بخشش صحبت میکنند، از تفکر بر روی هدف و خواستههای خود هم سخن میگویند.
اگر او راه خساست سپردبخل را عقل و کیاست شمرد
هوش مصنوعی: اگر او مسیر خساست را انتخاب کند، عقل و هوشمندی را به حساب بخل میگذارد.
تو سوی جود کنی رهبریشرو به احسان و عطا آوریش
هوش مصنوعی: تو با generosity و بخشش راهنمایی میکنی و به سوی نیکی و بخشش هدایت میکنی.
وگر او پشت به انصاف کنددر عطا و کرم اسراف کند
هوش مصنوعی: اگر او در بخشش و مهربانی به انصاف پشت کند، در واقع اسراف و زیادیروی می‌کند.
تو در اصلاح تک و پوی کنیبه طریق وسطش روی کنی
هوش مصنوعی: تو در تلاش هستی که به بهبودی برسی، باید به راه میانه و معتدل توجه داشته باشی.
وگر او راه طبیعت گیردترک قانون شریعت گیرد
هوش مصنوعی: اگر او به راه طبیعت برود، قوانین شریعت را ترک می‌کند.
باز داری ز طبیعت رویشهادی راه شریعت شویش
هوش مصنوعی: اگر بتوانی از طبیعت خود دوری کنی و بر راه حق و شریعت پایبند باشی، به رشد و پیشرفت دست خواهی یافت.
وگر او زاجر ظالم نشودباعث رد مظالم نشود
هوش مصنوعی: اگر او به خاطر ظلم و ستم خشمگین نشود، موجب نخواهد شد که injustices رد شوند.
تو بر آن زجر کنی انگیزشسازی از بهر مظالم تیزش
هوش مصنوعی: تو بر آن ظلم و ستم میکنی، و این باعث برانگیختن خشم و عکسالعمل میشود.
این بود رسم و ره آگاهیشاه را صورت دولتخواهی
هوش مصنوعی: این روش و راهی که به شاه آگاهی میدهد، نشانهای از خواستهی او برای رسیدن به موفقیت و حکومت کردن است.
نه که در نیک و بدش یار شویدر شر و شور مددگار شوی
هوش مصنوعی: نه اینکه فقط در هنگام خوبیها دوست و یار باشی، بلکه در زمان سختیها و مشکلات نیز باید کمکرسان باشی.
هر چه خواهد دل او آن خواهیعالمی را ز ستم جان کاهی
هوش مصنوعی: هر چه دل او بخواهد، تو هم آن را بخواهی، حتی اگر این خواسته باعث رنج کشیدن جهانی از ظلم شود.
ظلم را قاعده شوم نهیبار بر گردن مظلوم نهی
هوش مصنوعی: ظلم قاعدهای شوم است و نباید بار آن بر دوش مظلومان گذاشته شود.
دین فروشی و دیانت دانیکفر ورزی و کفایت دانی
هوش مصنوعی: آنگونه که با دین و مذهب رفتار میشود، نشاندهنده واقعیات و ایمان نیست؛ بلکه آگاهی از اصول و قواعد دین به تنهایی کافی نیست و ممکن است به اشتباه، به دشواریهایی در زندگی منجر شود.
کافیی آری و این پنهان نیستکز کفایت ده تو گشته دویست
هوش مصنوعی: به اندازه کافی داری و این موضوع پنهان نیست که از نعمتهای فراوانی که داری، به دو برابر رسیدهای.
تخم شیرین نکنی در شورهرونق دین شکنی از توره
هوش مصنوعی: پیام این عبارت به نوعی دربارهی کاشتن و پرورش خوب و شیرین در زمینهای نامساعد و دشوار صحبت می‌کند. در واقع می‌گوید که اگر نتوانی در شرایط سخت و نامطلوب، محصولی شیرین و مفید به دست بیاوری، به نوعی به دین و اصول خود آسیب میزنی و به آنها لطمه میزنی. به عبارت دیگر، تلاش برای به دست آوردن بهترینها در شرایط سخت، از اهمیت خاصی برخوردار است و در غیر این صورت، اصول و اعتقادات تحت تأثیر قرار میگیرند.
خوان صد مظلمه آری سویشتا شکم پر کنی از پهلویش
هوش مصنوعی: از او درخواستی کن تا نیازهایت را برآورده کند و به طوری که بهرهمندی تو از او سبب سیر شدن و تأمین نیازهای جسمیات شود.
همچو روبه که ز کوته نظریاز چراگاه به صد حیله گری
هوش مصنوعی: مانند روباهی که به خاطر کوتاهنگریاش از چراگاه دور شده و به شیوههای مختلف تلاش می‌کند تا بازگردد.
گاو را در نظر شیر بردتا ز پس مانده او سیر خورد
هوش مصنوعی: شیر در نظر مردم به شکل گاو درآمده است تا از باقیمانده او تغذیه کند.
دین خود جمله به دنیا دادیطرفه کز دنیا هم ناشادی
هوش مصنوعی: تمام دین خود را برای دنیا فدای کردی، اما از این دنیا هم خوشحال نیستی.
می سزد گر نهدت طبع کرامخسر الدنیا و الآخره نام
هوش مصنوعی: اگر طبیعت نیک تو را برانگیزد، شایسته است که بر تو نامی نیک به یادگار بماند و در نتیجه دنیا و آخرتت را زیان نیاوری.
پیش ازین نیز سلاطین بودندکه همه صاحب تمکین بودند
هوش مصنوعی: قبل از این نیز پادشاهانی وجود داشتهاند که از قدرت و تسلط برخوردار بودند.
بودشان کارگزاران در پیشهمه پاکیزه دل و نیک اندیش
هوش مصنوعی: کارگزاران آنها در برابر همه، دلهای پاک و اندیشههای نیک دارند.
دنیی خود تبع دین کردهرسم دین پروری آیین کرده
هوش مصنوعی: دنیا برای خود، تحت تأثیر دین قرار گرفته و راه و رسم پرورش دین را دنبال کرده است.
برگرفته ز میان بهره خویشکرده مرآت صفا چهره خویش
هوش مصنوعی: در این بیت شاعر به زیبایی و صفای چهره خود اشاره می‌کند که از دل و وجود خودش نشأت گرفته است. او می‌گوید که درونش را با زیبایی و صفا آراسته و این زیبایی در چهرهاش نمایان است.
گشته از عاقبت کار آگاهغم خور خلق و نصیحتگر شاه
هوش مصنوعی: کسی که از نتیجه کارش باخبر شده، به خاطر مردم ناراحت است و برای پادشاه هم نصیحت می‌کند.
چون یکی نکته به شاهی گفتهشاه ازان نکته چو گل بشکفتی
هوش مصنوعی: زمانی که کسی نکتهای را به پادشاه بیان کرد، پادشاه از آن نکته به قدری خوشحال شد که مانند گل شکفت و رونق گرفت.
دل ز آلایش غفلت شستیزان قبل نکته دیگر جستی
هوش مصنوعی: دل خود را از آلودگیهای غفلت پاک کن، و به دنبال نکتهای عمیقتر برو.