شمارهٔ ۲ - در نصیحت
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به داستانی درباره درویشی تازی و زاهدی اشاره می‌کند. درویش در حال شستن سگ خود از پلیدی آن به آب می‌زند و می‌گوید که پلیدی از او جدا شده است. زاهد از او می‌پرسد چرا این کار را می‌کند. درویش توضیح می‌دهد که عذری دارد و پلیدیت بر زبان زاهد باقی مانده است. شاعر بر اهمیت رویکرد ملاطفت‌آمیز در امر به معروف و نهی از منکر تأکید می‌کند و نقد می‌کند که نباید عیب کسی را آشکارا گفت، بلکه بهتر است نکات مثبت را برجسته کرد.
او به مثال‌هایی از استادان قدیمی اشاره می‌کند که به طرز غیرمستقیم نصیحت می‌کردند و صفات زشت را با صفات نیکو توجیه می‌کردند. شاعر به داستان پادشاهی شجاع اشاره می‌کند که با مدح و وصف‌های زیبا، به رحمت و مکرمت او پرداخته شده و اثر آن در دنیا منتشر شده است. در نهایت، شاعر توصیه می‌کند که در نصیحت به دیگران، باید به گونه‌ای عمل کرد که اثر مثبت و زیبا داشته باشد و خداوند را در نظر داشت.
این شنیدم که تازی‌ای درویشکف بسودی ز مهر بر سگ خویش
هوش مصنوعی: تنها شنیدم که یک درویش عربی، دست خود را از مهر پرمیکند و بر روی سگی که متعلق به اوست، میمالد.
زاهدی سگ بدید و آن تازیگفت ای سگ چرا چنین سازی؟!
هوش مصنوعی: شخصی عابد و زاهد، سگی را دید که به حالتی خاص رفتار می‌کند. او به سگ نزدیک میشود و از او می‌پرسد که چرا اینگونه عمل می‌کند.
مرد تازی به آب در زد دستگفت شستمش باز و عذرم هست
هوش مصنوعی: مرد عرب به آب رفت و با دستش گفت که آن را شستم و دلیل قانعکنندهای دارم.
آن پلیدی ز من برفت به آببر زبان تو ماند رجس عتاب
هوش مصنوعی: آن ناپاکی که در من بود، با آب رفت، اما زشتی کلام تو همچنان بر زبانت باقی مانده است.
حق گرت آب رحمت افشاندآن پلیدیت بر زبان ماند!
هوش مصنوعی: اگر خداوند بر تو رحمتش را نازل کند، ناپاکیهای درونت بر زبانت جاری خواهد شد.
امر معروف و نهی از منکربه طریق ملاطفت خوش‌تر
هوش مصنوعی: دعوت به کارهای نیک و برحذر داشتن از کارهای زشت، وقتی با مهربانی و ملاطفت باشد، بهتر است.
ور نصیحت کنی، نهان شایدنه عیان که‌ش فضیحت افزاید
هوش مصنوعی: اگر بخواهی نصیحت کنی، بهتر است پنهانی انجام دهی، چون بیان آن ممکن است به عیبجویی و افزایش ننگ منجر شود.
اوستادان ما به عهد قدیمچون که در حضرتی شدند ندیم
هوش مصنوعی: اساتید ما در زمانهای گذشته، هنگامی که در محفلها و مجالس حاضر میشدند، دوست و همصحبت میگردیدند.
روز و شب بر درش مقیم بُدندناصح غیرمستقیم بُدند
هوش مصنوعی: روز و شب، افرادی در کنار درِ خانهاش بودند که به او نصیحت می‌کردند، اما این نصیحتها بهطور مستقیم و واضح بیان نمیشد.
صفتی زشت اگر در او دیدندمهره بر عکس آن صفت چیدند
هوش مصنوعی: اگر در کسی صفت ناپسندی مشاهده کنند، تلاش میکنند تا صفتی مثبت و زیبنده او را جایگزین کنند.
نعت اضداد آن صفت گفتندگر شقی بُد، ز عاطفت گفتند
هوش مصنوعی: اگر کسی بدخلق و شقّی باشد، به او عاطفه و مهربانی نسبت میدهند.
هر صفت کاندرو ندیدندیوصف آن را زمینه چیدندی
هوش مصنوعی: هر ویژگی که در مورد آن به درستی آگاهی نداشتند، به گونه‌ای آن را توصیف و تحلیل می‌کردند.
که فلان شه، فلان صفت را داشتبه فلان حُسن، مملکت را داشت
هوش مصنوعی: فلانی دارای ویژگی خاصی بود که به خاطر آن، سرزمینش را بر عهده داشت.
گر نبخشیدی این عمل تأثیرفرق کردی طریقهٔ تقریر
هوش مصنوعی: اگر نمیبخشی این کار را، پس حتماً میدانی که روش بیان متفاوتی را باید انتخاب کنی.
چون اثر کرد حس رحم در اوبه رحیمی مثل زدند برو
هوش مصنوعی: زمانی که احساس رحم و شفقت در او ظاهر شد، لقب و صفت «رحیم» بر او قرار دادند.
آن قدر وصف رحمتش کردندکه ز رحمت ملامتش کردند
هوش مصنوعی: تا جایی که رحمت او را وصف کردند، به ملامت و انتقاد او نیز پرداختند.
بود پور سبکتکین به قدیمپادشاهی شجاع، لیک لئیم
هوش مصنوعی: پسر سبکتکین، در گذشته پادشاهی دلیر بود، اما در عین حال، خصلتهای زشت و پستی هم داشت.
آن قدر مدح نصر سامانیخوانده شد در حضور سلطانی
هوش مصنوعی: به قدری از نصر سامانی تعریف و تمجید شد که در برابر سلطانی که در آنجا بود، همه تحت تأثیر قرار گرفتند.
که چه مبلغ به «رودکی» بخشیدچه عطایا به آن یکی بخشید
هوش مصنوعی: چه مقدار به «رودکی» هدیه داده شد و چه بخششهایی به آن شخص دیگر صورت گرفت.
تا بجنبید حس مکرمتش!عام شد بر جهانیان صلتش!
هوش مصنوعی: به محض اینکه انسانها متوجه بزرگی و مهربانی او شوند، محبت و لطفش به همهجا گسترش مییابد.
به «غضاری» چنان عنایت کردکه ز بسیاریش شکایت کرد!
هوش مصنوعی: او به «غضاری» چنان توجه و محبتی نشان داد که از شدت آن محبت، او به شکایت و ناله درآمد.
الغرض، پند اگر نکو گوییآن‌چنان گو که خاص او گویی
هوش مصنوعی: به طور کلی، اگر میخواهی نصیحت خوبی بدهی، آن را به گونه‌ای بیان کن که گویی تنها برای آن شخص خاص مطرح میکنی.
ور ز حکمت برون نهی گامیچه نصیحت دهی، چه دشنامی
هوش مصنوعی: اگر از روی دانش و حکمت گامی برداری، دیگر چه سودی دارد که بخواهی نصیحت کنی یا فحش بدهی؟
یاد باد آن که این سخن بنوشت:سرزنش بهتر از نصیحت زشت
هوش مصنوعی: به یاد آورید آن کسی را که این جمله را نوشت: سرزنش بهتر از نصیحتی است که به شکل زشت بیان شود.
ای بهار آن‌چنان نصیحت گویکه خدا داند و تو دانی و اوی
هوش مصنوعی: ای بهار، آن‌چنان نصیحت کن که فقط خدا و تو از آن باخبرید و کسی دیگر نمیداند.