بخش ۱۹ - در فایدهٔ علوم
هوش مصنوعی: این متن درباره اهمیت علم و عمل است. شاعر در آن تأکید می‌کند که علم باید کاربردی و مفید باشد و تنها برای خیال‌پردازی نیست. علم، همچون درختی باید ثمر و نتیجه‌ای داشته باشد که به راحتی و آسایش بشر بینجامد. اگر علمی، بدون عمل باقی بماند، بی‌فایده است و عالم بی‌عمل، همچون درخت بی‌ثمر است.
شاعر هشدار می‌دهد که اگر کسی علم دارد اما با آن عمل نمی‌کند، در واقع در حال فریب دادن دیگران است. او همچنین به طرز تفکر افرادی که به دنبال شهرت و موقعیت اجتماعی هستند، انتقاد می‌کند و می‌گوید که توانایی واقعی در انجام یک هنر یا علم خاص نهفته است.
در نهایت، فردی که علم ندارد اما به علم‌اندوزی دیگران بی‌توجه است، بهتر است به کاری ساده و مفید مشغول باشد تا به علم بی‌عمل بپردازد. علم باید به عمل منجر شود تا ارزشمند باشد.
علم از بهر چیست ای استادتاکه گیتی شود به علم آباد
هوش مصنوعی: علم برای چه چیزی است ای استاد، مگر اینکه جهان با دانش آباد شود؟
علم بهر خیالبافی نیستکار دانش بدین گزافی نیست
هوش مصنوعی: علم فقط برای خیال‌پردازی نیست و دانش به خاطر این حجم و گستردگی خود نیست.
باید از علم سود برخیزدچون درختی کز او ثمر خیزد
هوش مصنوعی: علم باید به گونهای باشد که نتیجه مثبت و سودمندی به همراه داشته باشد، همانند درختی که میوه می‌دهد.
هرکه از علم بهره‌ورگرددمایه ی راحت بشر گردد
هوش مصنوعی: هر کس که از دانش و علم بهرهمند شود، میتواند به آسایش و راحتی انسانها کمک کند.
گرچه علم تو پیچ در پیچ استچون نپیوست با عمل هیچ است
هوش مصنوعی: هرچند که دانش تو بسیار عمیق و پیچیده است، اما اگر با عمل همراه نباشد، هیچ ارزش و فایدهای ندارد.
عملت نیز اگر نداشت ثمرهست چون علم بی‌عمل ابتر
هوش مصنوعی: اگر عمل تو هم نتیجه‌ای نداشته باشد، مانند علمی است که بدون عمل ناقص و ناتمام میماند.
عالم بی‌ثمر دغل باشدراست چون علم بی‌عمل باشد
هوش مصنوعی: علمی که به عمل نیانجامد، مثل درختی است که میوه نمیدهد؛ بنابراین، دانشی که به هیچ کار نیاورد، بیارزش و بی‌فایده خواهد بود.
پس تو ای مرد ذوفنون اجلداد هر علم چون دهی به عمل؟
هوش مصنوعی: اگر تو ای مرد با استعداد، هر علم و دانشی را که داری به عمل و کار نمیگیری، چه فایدهای دارد؟
ور به یک فن عمل کنی کم و بیشآن دگرها چه می کشی با خویش
هوش مصنوعی: اگر در یک کار به صورت کم و بیش عمل کنی، پس با دیگران چه مشکلاتی را به دوش میکشی.
آن که را خنگ راهوار بوداز جنیبت کشیش عار بود
هوش مصنوعی: کسی که در عیش و خوشی زندگی می‌کند، از زحمت و کار سخت خود را دور نگه میدارد.
ورنمایی عمل به جمله علوملقبت نیست جز جهول و ظلوم
هوش مصنوعی: اگر تنها به نمایش و ظاهرسازی دانشهای مختلف بپردازی، هرگز به حقیقت علم نخواهی رسید و تنها به نادانی و ظلمت دچار خواهی شد.
گرتو علم از برای آن خواهیکه بدان قدر دوستان کاهی
هوش مصنوعی: اگر میخواهی علم بیاموزی، باید بدانید که این علم به خاطر کاهش تعداد دوستان نباشد.
اندر آیی به حلقهٔ فضلابنشینی به صدر عزّ و علا
هوش مصنوعی: اگر به جمع فرزانگان وارد شوی، به مقام و جایگاهی بزرگ و ارجمند دست خواهی یافت.
لب گشایی و گفتن آغازیاصطلاحی، دو سه، بیان سازی
هوش مصنوعی: مقصود از این بیت این است که با آغاز صحبت و باز کردن لبها، در واقع شروع به بیان و توضیح دادن موضوعی میشود. این عمل تقریباً همانند نشانهای است برای ورود به بحث یا بیان احساسات و افکار.
مرد یک فن نشسته خامش و پستتو ز شاخی‌به‌شاخه‌ای‌زده دست
هوش مصنوعی: مردی که در یک فن و کار خاص ماهر است، در سکوت و افتادگی به سر میبرد، در حالی که تو فقط به جستجوی مناسبترین فرصتها از این شاخه به آن شاخه میپری.
با همه علم‌ها برآیی راستجز به علمی که اوستاش آنجاست
هوش مصنوعی: با تمام دانشی که داری، نمیتوانی به حقیقت واقعی برسی، مگر اینکه علمی که آن حقیقت در آن جاست را بیاموزی.
گر درآیی به محفل علماویژگان علوم ارض و سما
هوش مصنوعی: اگر به جمع دانشمندان و متخصصان علم زمین و آسمان وارد شوی،
هریکی خاص گشته در هنرییافته از رموز آن خبری
هوش مصنوعی: هر کس در یک هنر خاص مهارت پیدا کرده، از رازهای آن هنر باخبر شده است.
مانی آنجای همچو خر بوحلننهندت به قدر پشه محل
هوش مصنوعی: اگر در جایی مانند خر در گودالی قرار بگیری، به اندازهای که یک مگس فضای محدودی دارد، به تو توجه نخواهند کرد.
پیش نادان مثل به داناییپیش دانا مثل به کانایی
هوش مصنوعی: حضور نادان مانند حضور در برابر کسی دانا است، و در برابر شخص دانا مانند قرار گرفتن در مقابل منبعی پربار و ارزشمند است.
تو به کاری نیایی ای مسکینبهتر از تست مرد سرگین چین
هوش مصنوعی: اگر تو به کاری نیایی، ای بیچاره، بهتر است که تو مانند فردی باشی که در کار سخت و کثیف سرگین را جمع می‌کند.