بخش ۸۱ - در صفت پاسبان
هوش مصنوعی: این متن به بررسی ویژگی‌ها و وظایف پاسبانان (نگهبانان) می‌پردازد. شاعر تأکید می‌کند که پاسبان باید از نژاد اصیل و نیک‌نفس باشد تا بتواند به اصلاح رفتار مردم کمک کند. او باید محب و دلسوز مردم بوده و از صفات پسندیده‌ای چون مهربانی و آزادی برخوردار باشد. متن همچنین به انتقاد از پاسبانانی می‌پردازد که از مسئولیت‌های خود شانه خالی می‌کنند و به فساد، رشوه‌خواری و بدرفتاری می‌پردازند. در نهایت، شاعر بر این نکته تأکید می‌کند که وظایف پاسبانان باید در جهت حفظ عفت و ویژگی‌های مثبت جامعه باشد و نه در خدمت به منافع شخصی و غیر اخلاقی.
پاسبان باید از نژاد اصیلتا کند عیب خلق را تعدیل
هوش مصنوعی: نگهبان باید از نسل برگزیده باشد تا بتواند نقصهای انسانها را اصلاح کند.
پاسبان دوستدار خلق بودرهبر و غمگسار خلق بود
هوش مصنوعی: رهبر، نگهبان محبت مردم بود و دردها و غمهای آنها را نیز میکاشت.
پاسبان باید آدمی‌زادهمشفق و نیکخوی و آزاده
هوش مصنوعی: نگهبان باید انسانی باشد مهربان، نیکوکار و آزاداندیش.
پاسبان گر نه بی‌نیاز بوددست او هر طرف دراز بود
هوش مصنوعی: اگر نگهبان نیازمند نبود، دستش به هر سو دراز میشد.
رشوه‌خواره نه پاسبان باشدبلکه او شبرو و عوان باشد
هوش مصنوعی: کسی که رشوه میگیرد، نمیتواند حافظ و نگهبان باشد، بلکه او به مانند یک دزد شب و دستیار اوست.
روز روشن میانهٔ برزنچارقد برکشیدن از سر زن
هوش مصنوعی: در روز روشن، در وسط خیابان، زنی که روسریاش را از سر برمیدارد.
در بر خلق مویش آشفتنلت زدن، زشت و ناسزا گفتن
هوش مصنوعی: در میان مردم، به خاطر موهایش به هم ریخته، رفتار زشت و بیاحترامی می‌کنند و ناسزا میگویند.
پای ببریدن از پی پاپوشیا پی گوشواره کندن گوش
هوش مصنوعی: کسی که بخواهد به خاطر چیزی پیش پا افتاده، خود را دچار زحمت و دردسر کند، مثل اینکه برای خریدن یک کفش یا گوشواره، پاهایش را قطع کند.
نه سزاوار پاسبانانستکاین عمل شیوهٔ عوانانست
هوش مصنوعی: این عمل مناسب کسی نیست که در مقام پاسبانی قرار دارد، زیرا شیوهای است شایستهی افراد ناتوان و فاقد مسئولیت.
کارشان نیست در خلا و ملاجز که جفت و جلا و بند و بلا
هوش مصنوعی: کار آنها در دنیا جز پیوند و دوری، و مسائل خوشبختی و مشکلات نیست.
عامه دزدند و ابله و بدروزپاسبان نیز قوز بالاقوز
هوش مصنوعی: مردم عادی نادان و دزد هستند و حتی نگهبانان نیز از این وضعیت بیخبرند و در واقع، خودشان مشکلآفریناند.
کار اهل صلاح و ستر و عفافهست‌مشکل‌دراین‌بزرگ مصاف
هوش مصنوعی: عمل نیکوکاران و افراد با حیا و عفیف، در این نبرد بزرگ دشوار است.