قصیدهٔ شمارهٔ ۱۷ - این قصیدهٔ را در مدح خواجه آصف صفات ابوالقاسم بک وزیر گفته‌اند
هوش مصنوعی: این شعر به ستایش و توصیف شخصیتی با رتبه و مقام بالا پرداخته و او را به عنوان زمینه‌ای برای عزت و کرامت خود معرفی می‌کند. شاعر به زیبایی‌های ظاهری و معنوی این شخصیت اشاره می‌کند و او را همچون عالم و معمار ازل می‌داند که جهانی را به نظم درآورده است. تصویرسازی‌های مختلفی از مه، هلال و دریا به کار برده شده تا ویژگی‌های منحصر به فرد و عظمت شخصیت ممدوح را نمایش دهد.
در ادامه، شاعر به وفور صفات نیک و الطاف بی‌انتهای او اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه این شخصیت قادر است بر دل‌ها تأثیر بگذارد. او همچنین از دشواری‌های خود می‌گوید و نشان می‌دهد که چگونه از محبت و کرامت ممدوح بهره‌مند شده و به او توسل جسته است. در نهایت، شعر به عدم وابستگی به زر و سیم و ارزش بالای سخن و هنری که در دل شاعر وجود دارد، تأکید می‌کند.
چرخ را باز مه روی تو حیران داردکه مه یک‌شنبه انگشت به دندان دارد
هوش مصنوعی: چرخ فلک (یا سرنوشت) به خاطر زیبایی تو، شگفتزده و متعجب است، زیرا زیبای واقعی (و درخشان) در روز یک‌شنبه، به فکر و تأمل فرو رفته است.
حاجبت کرده بزه قوس نکوئی و هلالسر به زانوی حجاب از اثر آن دارد
هوش مصنوعی: چشمهای زیبای تو مانند قوس قزح و هلال ماهی است که چهرهات را میپوشاند و از زیباییات اثر خوبی به جا میگذارد.
در شفق نیست مه نو که دگر ساقی دورجام لبریز به کف از می رخشان دارد
هوش مصنوعی: در افق، ماه نو دیده نمیشود و ساقی دور از ما، جام پر از شراب در دست دارد و چهرهاش روشن و زیباست.
برمه عید نخواهم نظر کس که تمامصورت دایره غبغب جانان دارد
هوش مصنوعی: من هرگز به کسی نخواهم نگریست، چون تمام زیبایی و جذابیت در چهره دلبر من نهفته است.
شب عید است و دگر شاطر گردان ز هلالکشتی نقره به دست از پی دوران دارد
هوش مصنوعی: امشب عید است و دیگر گردانندهگان شاطر، با هلال ماه، کشتی نقرهای در دست دارند و در پی گردشی از زمان به راه افتادهاند.
سزد ار سیم کواکب دهدش دور که اوسمت شاطری آصف دوران دارد
هوش مصنوعی: شایسته است که اگر او به دوری از ستارهها طلا (سیم) ارزانی داشته باشد، چون او به مقام و شایستگی ریاست و قدرت بزرگ مانند آصف دوران دست یافته است.
صاحب سیف و قلم کز قلم و سیفش خصمهمچو مریخ و عطارد تن بی‌جان دارد
هوش مصنوعی: کسی که دارای قدرت و دانش است، چنان است که دشمنش از او فاصله میگیرد، مانند فاصله بین سیاره مریخ و عطارد. این شخص به قدری بیهمتا و برتر است که دیگری وجودی بی‌جان به شمار میآید.
مرکز دایرهٔ ملک ابوالقاسم بیککه ز آصف صفتی عز سلیمان دارد
هوش مصنوعی: مکان اصلی و کانون قدرت ابوالقاسم بیک، که به خاطر ویژگیها و صفاتش شبیه به سلیمان است.
آن که از عین شرف نقطهٔ نوک قلمشفخر بر مردمک دیدهٔ اعیان دارد
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر برجسته بودن شخصیتش، به خود میبالد و خاطر نشان می‌کند که حتی نوک قلمش نیز بر دیگران برتری دارد.
و آن که از فرط عطا رشحهٔ کلک کرمشطعنه بر موهبت قلزم و عمان دارد
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر فراوانی بخششهایش، و از سر محبت، به دیگران خرده میگیرد و از نعمتهای بزرگ و ارزشمند کمارزش می‌کند.
مدعی دارد از آن آه ز دستش که به دستخامهٔ داوری و خاتم فرمان دارد
هوش مصنوعی: مدعی به خاطر درد و ناراحتیای که دارد، از اینکه قادر نیست نالهاش را به راحتی بیان کند، ناراحت است. او احساس می‌کند که قلم و مهر حکمفرما در دستان دیگران قرار دارد و نمیتواند این مشکلات را به طور صحیح توضیح دهد.
بحر الطاف وی آن قلزم گوهرخیز استکه در آن عدد ریگ بیابان دارد
هوش مصنوعی: این جمله به زیبایی و فراوانی نعمتها و رحمتهای بیپایان الهی اشاره دارد. به این معنا که مهربانیها و لطفهای خداوند به حدی زیاد و بینظیر است که مانند دریایی عمیق و پر از جواهرات میباشد، به طوری که تعداد این جواهرات و نعمتها از تعداد ریگهای بیابان هم فراتر میرود.
دجلهٔ همتش آن بحر سحاب‌انگیز استکه گوهر بیشتر از قطرهٔ باران دارد
هوش مصنوعی: دجلهای که به همت او جریان دارد، مانند دریای پر از ابرهایی است که گوهرهایش از قطرات باران بیشتر است.
ای قدر قدر قضا رتبه که معمار ازلعالمی را ز وجود تو به سامان دارد
هوش مصنوعی: ای ذات با ارزشی که تقدیر و سرنوشت را تعیین میکنی، چون معمار ازلی، جهانی را به وجود تو منظم و ساماندهی می‌کند.
توئی آن شمع فلک بزم ملک پروانهکه جهانی ز تو پروانهٔ احسان دارد
هوش مصنوعی: تو همان شمعی هستی که در مهمانی پادشاهی درخشان است و مانند پروانهای، همه به خاطر انسانیت و مهرت به تو احترام میگذارند.
رشحهٔ کلک درو سلک تو روحیست روانکه ترشح ز سرچشمهٔ حیوان دارد
هوش مصنوعی: نوشتار او همچون جوی آبی است که از چشمهای زنده و پر از زندگی جاری میشود. این آثار از عمق وجودش سرچشمه میگیرند و روحی زنده و پویا دارند.
قصر قدر تو بنائیست که یک ایوانشوسعت عرصهٔ این کاخ نه ایوان دارد
هوش مصنوعی: قصری که تو هستی، بنایی است که حتی یکی از ایوانهایش، به اندازهٔ تمام فضای این کاخ نیست.
بام ایوان تو عرشیست که هر کنگره‌اشصد کتک دار بسان مه و کیوان دارد
هوش مصنوعی: سقف ایوان تو به قدری زیبا و باشکوه است که هر قسمت آن مانند سیارات ماه و زحل نور و زیبایی دارد.
فلک آراسته نه خر گه والا که در آنوالئی همچو تو بنشیند و دیوان دارد
هوش مصنوعی: آسمان به زیبایی آراسته شده است نه برای کسی معمولی، بلکه برای وجودی بلندمرتبه چون تو که در آن جایی مخصوص داری و بر همگان ارجمندی.
آصفا تا شده‌ای واسطهٔ عزت مندشمن اعراض ازین واسطه چندان دارد
هوش مصنوعی: آصف، تا زمانی که تو واسطهای برای عزت من شده‌ای، دشمن چنان از تو دوری می‌کند که به این واسطه اهمیت نمیدهد.
که اگر شق شود از غم چو قلم نیست محالو گر از غصه چو نالی شود امکان دارد
هوش مصنوعی: اگر غم موجب شکسته شدن قلب شود، این غیرممکن نیست و اگر از ناراحتی آوازی بلند کنی، این ممکن است.
تا به ذیل کرمت دست توسل زده‌امسیل اشک از مژه‌اش سر به گریبان دارد
هوش مصنوعی: من به درگاه کرامت تو متوسل شدهام و اشکهایم به قدری زیاد است که از چشمانم به گریبانم سرازیر شدهاند.
جگر حرب ندارد بمن اما ز حسدپاره پارهٔ جگری بر سر مژگان دارد
هوش مصنوعی: دل من به شدت از عشق و احساس رنج میکشد، اما در عین حال، حسد و غمِ جدایی باعث میشود که اشکهایم به شکل جگری بر روی مژگانم بریزند.
محتشم را که خرد داشته بر مداحیسبب اینست که ممدوح سخندان دارد
هوش مصنوعی: محتشم به خاطر داشتن درک و خرد خود، به مدح و ستایش سخن میپردازد؛ زیرا او به نوعی حامی دارد که خود سخنوری توانا است.
نیست در بند زر و سیم که از نقد سخنیک جهان گنج نهان در دل ویران دارد
هوش مصنوعی: فردی که در دام ثروت و پول گرفتار نیست، در واقع به حقیقتی بزرگ و ارزشمند دسترسی دارد. او با کلامش میتواند گنجینهای پنهان را از دل ویرانیهایش به نمایش بگذارد.
در مدیح تو که نامت شرف دیوان‌هاستاهتمام از پی آرایش دیوان دارد
هوش مصنوعی: در ستایش تو که نامت باعث افتخار کتابهاست، همه تلاشها برای زیبا نوشتن و آرایش این کتابها به کار میرود.
تا به دریای هوا کشتی زرین هلالگذر از گردش این گنبد گردان دارد
هوش مصنوعی: برای رسیدن به دریای آرزوها و رویاها، کشتی ارزشمندی در دل این دنیای چرخان نیاز دارد.
کشتی جاه تو را فیض دعای فقراسالم از تفرقه و امن ز طوفان دارد
هوش مصنوعی: کرامت و مقام تو مانند کشتیای است که دعای فقرا به آن قوت میبخشد، و این دعای خیر باعث میشود که از تفرقه در امان باشد و در برابر طوفانها ایمن بماند.