غزل شمارهٔ ۲۱
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف احساسات عمیق و غمناک شاعر در شب‌های تاریک می‌پردازد. او از تاریکی دل و غم فراق می‌نالد و وضعیت خود را همچون شب بی‌پایانی می‌بیند که خورشید نمی‌تواند در آن طلوع کند. شاعر از درد و رنجی که در طول زمان متحمل شده، سخن می‌گوید و از اینکه زندگی‌اش پر از مشکلات و ناامیدی است، ابراز نارضایتی می‌کند. او خود را مانند خشکی در وادی محنت و کشتی غرق شده‌ای تصور می‌کند که دیگر امیدی به خوشبختی ندارد. شب‌های او از روزها نیز تاریک‌تر است، هرچند که نور شمعی در دلش تابان است. این متن به خوبی نشان‌دهندهٔ احساس یأس و اندوه شاعر است.
شبی ز تیرگی دل سیاه گشت چنانکه صبح وصل نماید در آن، شب هجران
هوش مصنوعی: یک شب، تاریکی دل به قدری زیاد بود که گویی صبح وصال هم نمیتوانست آن را روشن کند، مثل شب جدایی.
شبی، چنانکه اگر سر بر آورد خورشیدسیاه روی نماید چو خال ماهرخان
هوش مصنوعی: شبی، وقتی که خورشید سر بر میآورد، چهرهای تیره و سیاه مانند خالهای زیبای صورت ماهرخها نمایان میشود.
ز آه تیره‌دلان، آنچنان شده تاریککه خواب هم نبرد ره به چشم چار ارکان
هوش مصنوعی: از اندوه دلهای غمگین، چنان تاریکی ایجاد شده که حتی خواب هم نمی‌تواند به چشمهایی که با این حال مواجهاند، نزدیک شود.
زمانه همچو دل من، سیاه روز شدهگهی که سر کنم از غم، حکایت دوران
هوش مصنوعی: زمانه مانند دل من به شدت تیره و تار شده است و هر زمانی که غم و اندوه را تحمل میکنم، داستان زندگیام را به یاد میآورم.
ز جوریار اگر شکوه سرکنم، زیبدکه دوش با فلک مست، بسته‌ام پیمان
هوش مصنوعی: اگر از جوریار (دوستان و یاران) گلایهای داشته باشم، مناسب است که دیشب با آسمان مست، پیمانی بسته‌ام.
منم چه خار گرفتار وادی محنتمنم چه کشتی غم، غرقه در ته عمان
هوش مصنوعی: من یک خار و گل گرفتار در دشت مشکلات هستم، و همچنین یک کشتی غم که در عمق مشکلات غرق شده است.
منم که تیغ ستم دیده‌ام به ناکامیمنم که تیر بلا خورده‌ام، ز دست زمان
هوش مصنوعی: من کسی هستم که در برابر ستمها آسیب دیده‌ام و ناکام ماندهام. من تیر بلا را از زمانه خورده‌ام.
منم که خاطر من، خوش دلی ندیده زدورمنم که طبع من از خرمی بود ترسان
هوش مصنوعی: من کسی هستم که هیچ شادی و خوشی را در دور و برم احساس نمیکنم و حال و هوای روحیام به قدری بیخبر از خوشحالی است که از سرسبزی و شادابی هم میترسم.
منم که صبح من از شام هجر تیره‌تر استاگر چه پرتو شمع است بر دلم تابان
هوش مصنوعی: من کسی هستم که صبح من از شب جدایی تاریک‌تر است، حتی اگر نور شمع بر دلم بتابد.