بخش ۹ - فی‌الفطره
هوش مصنوعی: در این اشعار، شاعر به مسأله اجتهاد و عبادت می‌پردازد و هشدار می‌دهد که نباید انسان به اعمال خود مغرور شود. او اشاره می‌کند که عبادت‌هایی که بدون شناخت و آگاهی از حقیقت انجام می‌شوند، مورد قبول نیستند و ممکن است ظاهری دیندار داشته باشند اما در باطن به کفر و گمراهی منجر شوند. شاعر به این نکته تأکید می‌کند که سرشت انسان و نیت‌هایش بیش از ظاهر اعمال اهمیت دارد و ممکن است افرادی با ظواهر نیکو، در عمل دچار انحراف باشند. بنابراین، شناخت عاقبت کار و نیت صحیح در عبادت اهمیت زیادی دارد.
ای لوای اجتهاد افراشتهروزهٔ هر روز، عادت ساخته
هوش مصنوعی: ای پرچم اجتهاد که بلند شدهای، روزه گرفتن در هر روز برایت به یک عادت تبدیل شده است.
اهل وحدت را به شقوت کرده حکمبسته‌شان در ربقهٔ صم و بکم
هوش مصنوعی: اهل اتحاد با یکدیگر در نیفتاده و در کمالگرایی، زندگی بر آنها سخت شده است و در این حالت، به مانند کسانی که نه میشنوند و نه سخن میگویند، در بند و اسیرند.
هان، مشو مغرور بر افعال خودهان مشو مسرور بر احوال خود
هوش مصنوعی: هوش و حوشیاری خود را از دست نده و به موفقیتها و خوبیهای خود فخر نکن؛ اینها نباید باعث غفلت تو شوند.
این عبادتهای تو مقبول نیستتا ندانی عاقبت، کار تو چیست
هوش مصنوعی: عبادات تو در صورتی ارزشمند است که بدانی در نهایت چه سرنوشتی خواهی داشت.
ای بسا نعلی که وارون بسته شدشیشهٔ امن نفوس اشکسته شد
هوش مصنوعی: بسیاری از نعلهها به شکل نادرست و معکوس بسته می‌شوند و در نتیجه، احساس امنیت و آرامش افراد از بین میرود.
گبر چندین ساله‌ای در حین نزعکرد بر حقیقت اسلام، قطع
هوش مصنوعی: در زمان مرگ، مردی غیر مسلمان بر حقیقت اسلام اقرار کرد و این نشاندهندهی تأثیر عمیق آن حقیقت بود.
عابدی با شد و مد و کش و فشبهر ترسا بچه‌ای شد، باده‌کش
هوش مصنوعی: عابدی به دلیل دینداری و پرهیزگاریاش، به دنبال راهی میافتد که در آن همواره به یاد خدا باشد، اما در حالی که مشغول عبادت است، ناگهان به یاد یک نوجوان بازیگوش میافتد که به عیش و نوش مشغول است.
کار با انجام کار است و سرشتختم کاشف، از سرشت خوب و زشت
هوش مصنوعی: عمل و کار انسان، نشاندهندهی ذات و شخصیت اوست و این ذات میتواند به خوبی یا بدی باشد.
ای بسا بدطینت و نیکوخصالای بسا خوش طینت و ناخوش فعال
هوش مصنوعی: بسیاری از افراد هستند که ظاهر خوبی دارند اما رفتارشان بد است، و برعکس، افرادی با ظاهر نه چندان خوب ولی با رفتار پسندیده و نیکو وجود دارند.
طینت بد، آنکه در علم ازلرفته از وی ختم بر کفر و دغل
هوش مصنوعی: آنکه سرشت ناپسندی دارد، در علم ازلی به ناکامی و دور از ایمان ختم خواهد شد.