بخش ۱۴ - فی مجانسة الذوات بالصفات
هوش مصنوعی: این متن به بررسی جایگاه علم و حکمت در جهان هستی و نقش انبیا در انتقال این علم می‌پردازد. نویسنده اشاره می‌کند که هر موجودی در علم ازل، خواسته‌های خود را از حق طلب کرده و بر اساس آن، توفیق یا خذلان نصیبش می‌شود. او به اهمیت پرسشگری در شناخت حقایق الهی اشاره دارد و بیان می‌کند که عقل انسانی نمی‌تواند به تنهایی به مفاهیم عمیق الهی دست یابد.
نویسنده همچنین به بررسی علوم مختلف مانند ریاضی، نجوم و حکمت‌های مرتبط با آفریدگار و جهان می‌پردازد و بر مبدأ واحدی که در آن، علم و حکمت بر اساس توحید تجلی می‌یابد، تأکید می‌کند. او می‌گوید علم انبیا ارث الهی است و معانی عمیق علم را نمی‌توان فقط از طریق خواندن ظاهری درک کرد. بلکه برای درک واقعی علم، باید نزد انبیا و معلمانی قرار گرفت که برای روح و عقل انسان‌ها نور می‌افکنند.
در نهایت، متن به این نتیجه می‌رسد که درک کامل علم و حکمت نیازمند قبول ظهور الهی و آموزش از منابع الهی است.
داشت هر ذاتی، چو در علم ازلخواهش خود را به نوعی از عمل
هوش مصنوعی: هر موجودی، در علم ازلی، تمایل و خواستهاش را به شکلی از عمل نشان میدهد.
بالسان حال کرد از حق سؤالتا میسر سازدش در لایزال
هوش مصنوعی: زبان حال دل مشغولی را از خداوند پرسش کرد تا شاید او را به بیپایانی برساند.
گر میسر خیر شد، توفیق دانگر میسر شر بشد، خذلانش خوان
هوش مصنوعی: اگر به تو خیری رسید، آن را نشانه توفیق بدان و اگر به تو شری رسید، آن را نشانه خذلان و بیحالی بپندار.
نی میسر این جز الحان سؤالگرچه بی‌مسول فعل آمد محال
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که در زندگی، برخی سوالات و چالشها وجود دارند که به سختی پاسخ داده میشوند. حتی اگر کسی به آنها پاسخ ندهد یا از مسئولیت فرار کند، باز هم پیدا کردن جوابهای درست ممکن نیست. این حالت، شبیه به تلاش برای دستیابی به چیزهایی است که به راحتی ممکن نیست.
لوم، پس عائد به اهل شر بودذیل عدل حق، از آن اطهر بود
هوش مصنوعی: لوم، یعنی توبیخ و سرزنش. در اینجا اشاره به این دارد که عذاب و سرزنش به اهل شر و بدی می‌رسد. اما گفته شده که این سرزنش زیر سایه عدالت حق قرار دارد و بنابراین عادلانه است. در نهایت، با اشاره به آن چیزهایی که پاکتر و بیگناهتر هستند، میتوان نتیجه گرفت که به خوبی اشارهای به عدالت و پاکی در برابر بدی و فساد شده است.
لم این مرموز اسرار خداستخوض دادن عقل را، در وی خطاست
هوش مصنوعی: این موضوع، اسرار و رازهای خداوند است و تلاش برای درک آن با عقل بسیار نادرست و ناپسند است.
گر به علم و حکمت حق قائلیبر تو منحل می‌شود، بی‌مشکلی
هوش مصنوعی: اگر به دانش و حکمت خدا ایمان داشته باشی، مسائل و مشکلات برایت حل می‌شود.
ورنه اول رو تتبع کن علومخاصه، تشریح و ریاضی و نجوم
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به علمهای خاصی مثل تشریح، ریاضی و نجوم تسلط پیدا کنی، ابتدا باید به دقت و عمیق به آنها بپردازی و اطلاعات لازم را جمعآوری کنی.
بین چه حکمتهاست در دور سپهربین چه حکمتهاست در تنویر مهر
هوش مصنوعی: در آسمان بسیار وجود دارد که نشاندهندهی حکمت‌های بزرگ است و همچنین در تابش خورشید هم رازهایی نهفته است که حکمتهایی را نمایان می‌کند.
بین چه حکمتهاست در خلق جهانبین چه حکمتهاست در تعلیم جان
هوش مصنوعی: در آفرینش جهان و نظم آن حکمت‌های زیادی نهفته است و همچنین در تربیت و پرورش روح انسان نیز نکات ارزشمندی وجود دارد.
بین چه حکمتهاست در خلق نباتبین چه حکمتهاست در این میوه‌جات
هوش مصنوعی: در خلقت گیاهان و میوهها رازها و حکمت‌های زیادی نهفته است.
صافی این علمها خواهی اگررو به «توحید مفضل» کن نظر
هوش مصنوعی: اگر میخواهی حقیقت این علوم را درک کنی، به «توحید مفضل» نگاهی بنداز.
کاندر آن از خان علم الهبشنوی با حق، بیان ای مرد راه
هوش مصنوعی: در آنجا از سرای علم الهی بشنوی که با حق صحبت می‌کند ای مردی که در جستجوی حقیقتی.
علم و دانش، جمله ارث انبیاستانبیا را علم، از نزد خداست
هوش مصنوعی: تمام علم و دانش که در دنیا وجود دارد، میراث انبیا است و این علم و دانش از سوی خداوند به آنها عطا شده است.
خواندن صوری نشد صورت پذیراز معانی تنیست دانا را گزیر
هوش مصنوعی: خواندن کتاب یا شعر تنها به لحاظ ظاهری و بدون درک عمیق معنای آن، فایدهای ندارد. درک واقعی و عمیق از مطالب نیاز به تأمل و فهم دارد و افرادی که دانش کافی دارند، نمیتوانند به سادگی از معانی عمیق فرار کنند.
نفس چون گردد مهیای قبولعلم از ایشان می‌کند در پی نزول
هوش مصنوعی: زمانی که نفس انسان برای پذیرش علم آماده می‌شود، به دنبال دریافت آن از دیگران میرود.
غایتش، گاهی میانجی حاصل استمثل عقلی کاو به ایشان واصل است
هوش مصنوعی: نتیجه بعضی از تلاشها، گاهی از طریق واسطهای به دست میآید، مانند عقل که به آنها متصل می‌شود.
عقل از بند هوی چون وارهدروی وجهت سوی علیین کند
هوش مصنوعی: وقتی عقل از اسارت خواسته‌های نفسانی رهایی یابد، به سمت حقیقت و افکار بلند میرود.
انبیا را چیست تعلیم عقول؟گوش کن گر نیستی ز اهل فضول
هوش مصنوعی: انبیا چه نیازی به تعلیم و آموزش عقلانیت دارند؟ اگر از بیخودی و بیفایدهها دور نیستی، به این موضوع گوش کن.
کشف سر است آنچه بتوانند دیدنقل ذکر است آنچه باشدشان شنید
هوش مصنوعی: هر آنچه که به روشنی قابل درک و مشاهده است، حقیقتی عمیق و قابل فهم را نشان میدهد. اما آنچه تنها از طریق گفتار و نقل بیان می‌شود، ممکن است به عمق واقعی موضوع نپردازد و فقط سطحی از آن را نشان دهد.