غزل شمارهٔ ۱۲۱
هوش مصنوعی: این شعر به بیان احساسات عمیق و درونی شاعر می‌پردازد. شاعر خود را به عنوان پروانه‌ای معرفی می‌کند که شمع از او دور است، و به همین خاطر حس تنهایی و سوختن در عشق را تجربه می‌کند. او از رنج‌هایی که برای وفا کشیده سخن می‌گوید و به جستجوی همت مردانه‌ای اشاره دارد که در دیگران نمی‌بیند.
شاعر همچنین به ناپایداری دنیا و بی‌تفاوتی دیگران اشاره می‌کند و می‌گوید که شادی واقعی تنها از دل‌درد و گریه مستانه ناشی می‌شود. او نقد زاهدان را در مقایسه با زیبایی و جذابیت عشق ناکافی می‌داند و به غم و شوقی که در دل دارد می‌پردازد. در پایان، او به احساس درونی‌اش نسبت به محبوب و سرنوشت ناشناخته‌اش اشاره می‌کند و می‌گوید که در این میانه، تنها اوست که از درد سوزان عشقش آگاه است.
من کیم، پروانهٔ شمعی که در کاشانه نیستخانه‌ام را سوخت بی‌باکی که او در خانه نیست
هوش مصنوعی: من مانند پروانه‌ای هستم که به شمع نزدیک می‌شود، اما در اینجا خانهای ندارم. بیباکانه به سوی شمع میروم و با وجود اینکه در این خانه نیست، او مرا سوزانده است.
دست همت را کشیدم از سر دنیا و دینهر کسی را در طلب این همت مردانه نیست
هوش مصنوعی: من اراده و تلاش خود را از مسائل و دغدغههای دنیا و دین جدا کردم، زیرا هر کس توانایی یا جرات پیگیری این نوع اراده قوی را ندارد.
از پس رنجی که بردم در وفا آخر مرادامن گنجی به چنگ آمد که در ویرانه نیست
هوش مصنوعی: پس از تمام سختیهایی که برای وفاداری کشیدم، بالاخره به دستم گنجی رسید که هیچجا در ویرانه نیست.
می‌گساران فارغند از فتنه دور زمانکس حریف آسمان جز گردش پیمانه نیست
هوش مصنوعی: می‌گساران از مشکلات و آشفتگیهای زمانه بیخبرند و فقط در دنیای خودشان غرق هستند. در واقع، چیزی که به آنها مربوط می‌شود، فقط نوشیدن و گردش پیمانه است و هیچکس نمیتواند با آسمان و شگفتیهای آن رقابت کند.
سبحهٔ صد دانه از بهر حساب ساغر استور نه یک جو خاصیت در سبحهٔ صد دانه نیست
هوش مصنوعی: تسبیح صد دانه تنها برای شمارش جام است و گرنه خود تسبیح، خاصیتی ندارد.
گریهٔ مستانه آخر عقده‌ام از دل گشودخندهٔ شادی به غیر از گریهٔ مستانه نیست
هوش مصنوعی: اشکهای شوق و شادی من به قدری عمیق است که باعث می‌شود تمامی دلتنگیها و ناراحتیهایم را فراموش کنم و در نهایت، تنها چیزی که در وجودم باقیمانده، همین حس شادی و شوق است.
نقد زاهد قابل آن شاهد زیبا نشدزان که هر جان مقدس در خور جانانه نیست
هوش مصنوعی: زهد و قناعت زاهد نمیتواند به زیبایی آن معشوق برسد، زیرا هر روح پاکی شایستهی معشوق نیست.
تا غم دلبر درآمد خرمی از دل برفتزان که جای آشنا در منزل بیگانه نیست
هوش مصنوعی: زمانی که غم معشوق به دل رسید، نشاط و شادابی از دل رفت. زیرا جای آشنا و دوستان در خانهای بیگانه و غریبه وجود ندارد.
در غم آن نوش لب افسانهٔ عالم شدموین غم دیگر که تاثیری در این افسانه نیست
هوش مصنوعی: در حسرت آن لب شیرین، به داستانی معروف تبدیل شدم و این غم جدید هیچ تأثیری بر آن داستان ندارد.
گفتم از دیوانگی زلفش بگیرم، عشق گفتلایق این حلقهٔ زنجیر هر دیوانه نیست
هوش مصنوعی: گفتم میخواهم به خاطر دیوانگیام به زلف او دست پیدا کنم، ولی عشق به من گفت که هر دیوانهای صلاحیت داشتن این حلقهی زنجیر را ندارد.
تا فروغی پرتو آن شمع در محفل فتادهیچ کس از سوز من آگه به جز پروانه نیست
هوش مصنوعی: زمانی که نور آن شمع در جمعیتی تابید، هیچ کس جز پروانه از درد و سوز درون من باخبر نشد.