غزل شمارهٔ ۲۷۹
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به یک شخص (خواجه) توصیه می‌کند که به جای تلاش برای رسیدن به مقامات دنیوی، به عشق و بندگی بپردازد. او می‌گوید که مدتی به دور خانه‌های مقدس مانند کعبه گردش کرده و اکنون باید در دل میخانه و محفل عشق ساکن شود. شاعر همچنین بر اهمیت رهایی از عقل و افکار متعارف تأکید می‌کند و پیشنهاد می‌دهد در طریق عشق، از سبحه و عبادت‌های ظاهری فاصله بگیرد. به او یادآوری می‌کند که در پی حقیقت و یقین باشد و از فریب‌های ظاهری دوری کند. شاعر با اشاره به داستان یوسف و یعقوب، به دل‌های غمگین عشق و تماشای زیبایی‌ها پرداخته و در نهایت بیان می‌کند که تا زمانی که می و معشوق وجود دارد، باید در کنار آن‌ها زندگی کرد و از زندگی لذت برد.
ای خواجه برو بندهٔ آن زهره جبین باشدر بندگی خاک درش صدر نشین باش
هوش مصنوعی: ای آقای من، باید تو آنقدر به خدمت آن دختر زیبا مشغول باشی که به عنوان خدمتگزار، درب منزلش را محترم و گرانقدر بشماری.
یک چند به گرد حرم و کعبه دویدییک چند مقیم در می‌خانهٔ چین باش
هوش مصنوعی: مدتی را در اطراف خانهٔ خدا و کعبه گردش کردی، حالا مدتی هم در می‌خانهٔ چین بمان و از آن لذت ببر.
بگذر ز سر عقل و قدم نه به ره عشقچندی پی آن رفتی، چندی پی این باش
هوش مصنوعی: از عقل و منطق بگذر و قدم به سمت عشق بگذار. مدتی است که در جستجوی این و آن هستی، اکنون وقت آن است که به عشق بپردازی.
بگذار ز کف سبحه و بردار صراحییک چند چنان بودی، یک چند چنین باش
هوش مصنوعی: برای مدتی، دل از عبادت و ذکر بردار و کمی از شراب و لذتهای دنیوی بهرهمند شو؛ گاهی اینگونه زندگی کن و گاهی آنگونه.
بستان می باقی ز کف ساقی مجلسآسوده دل از کوثر و فردوس برین باش
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به ما می‌گوید که از می باقی که ساقی (مراسمدار) در مجلس به ما می‌دهد لذت ببریم و با خیالی راحت و آسوده از نعمتهای پاک و بهشتی مثل کوثر و فردوس برخوردار شویم. زندگی را با شادی و سرور پشت سر بگذاریم و از لحظهها بهرهمند شویم.
خواهی که شوی خازن اسرار امانتجبریل صفت در همه احوال امین باش
هوش مصنوعی: اگر میخواهی رازهای بزرگ و ارزشمندی را مانند جبرئیل حفظ کنی، در همه شرایط باید امانتدار و صحیحکار باشی.
تا کی به گمان در پی مطلوب دوانیدر راه طلب پیرو ارباب یقین باش
هوش مصنوعی: چقدر دیگر به گمان و حدس در جستجوی خواستهات میدوی؟ در مسیر طلب، از کسانی که یقین دارند، پیروی کن.
ایمن مشو از فتنهٔ چشم سیه اوچون رند نظرباز شدی حادثه بین باش
هوش مصنوعی: به خودت مطمئن نباش از اثر نگاه او که چشمان سیاهش سرشار از فتنه و خطر است، چون تو هم با دیدن او به همچنان دچار حادثه و مشکل خواهی شد.
شاید که شکاری ز کناری به در آیدبا تیر و کمان در همه راهی به کمین باش
هوش مصنوعی: شاید حیوانی از کنار بیاید، پس باید با تیر و کمان آماده باشی و در همه جا منتظرش باشی.
ای آن که شدی آینه‌دار رخ یوسفیک لحظه به فکر دل یعقوب حزین باش
هوش مصنوعی: ای کسی که به زیباترین شکل، نمایانگر چهره یوسف شدهای، لحظهای به حال و روز دل یعقوب غمگین فکر کن.
هرگه که بخندند امیران ملاحتخونین دل از آن خندهٔ لعل نمکین باش
هوش مصنوعی: هر بار که امیران و صاحبمنصبان میخندند، دل خونین و غمگین من تحت تأثیر آن خندههای شیرین و زیباست.
هر جا که درآیند ملوک از در حشمتمشغول تماشای ملک ناصردین باش
هوش مصنوعی: هر جا که شاهان و بزرگان وارد میشوند، در حقیقت به تماشای عظمت و بزرگی ملک ناصرالدین مشغولاند.
شاهی که چنین عرضه دهد چرخ بلندشتا دور زمانی است شه روی زمین باش
هوش مصنوعی: نقش و جایگاه یک پادشاه که به این اندازه قدرت و نفوذ دارد، تا وقتی که زمان به جلو میرود، همچنان در زمین مشهود و نمایان خواهد بود.
شاها به دعای تو چنین گفت فروغیتا تاج و نگین است تو با تاج و نگین باش
هوش مصنوعی: ای پادشاه، با دعای تو، فروغی چنین گفت: تا زمانی که تاج و نگین وجود دارد، تو همواره باید در سیادت و بزرگواری باشی.
تا مقصد خویش از می و معشوق توان یافتساغرکش و با شاهد مقصود قرین باش
هوش مصنوعی: برای رسیدن به هدف خود، باید از عشق و نوشیدن می بهره ببری. با یک شرابنوش و معشوقهای که به آرزوهایت نزدیکتر است، همراه باش.