غزل شمارهٔ ۴۹۰
هوش مصنوعی: این شعر به بیان عواطف عاشقانه و دشواری‌هایی که عاشق در راه عشق متحمل می‌شود، می‌پردازد. شاعر از شیرین‌زبان بودن معشوق می‌گوید و این‌که عشق واقعی باعث نمی‌شود انسان از محبوبش روی بگرداند. او خود را ویران‌دلی توصیف می‌کند که بر اثر دوری از معشوق دچار درد و رنج است. همچنین، عشق را همچون عهدی می‌داند که با سختی‌ها و دشواری‌ها همراه است، و از خون‌دل خوردن و زخم‌هایی که از این عشق می‌خورد، سخن می‌گوید. شاعر بر این باور است که تنها وقتی می‌توان در جمع آزادگان قرار گرفت که کسی را آزار نرسانیم. در انتها، به ستایش از شاه ناصرالدین می‌پردازد و از شکرین بودن شعرش یاد می‌کند.
لب شیرین تو را دادند تا شکر بیفشانیپس آنگه جان شیرین را به شکرخنده بستانی
هوش مصنوعی: به تو لبانی شیرین و دلنشین عطا شده تا بتوانی خوشی و شادابی را پخش کنی، پس از آن انتظار میرود که با لبخند شکرین خود، جان شیرین دیگران را شاد کنی.
مسلمان زاده نتواند که روی از قبله گرداندمن از تو رو نگردانم گر از من رو بگردانی
هوش مصنوعی: مسلمان واقعی نمیتواند از جهت قبله منحرف شود؛ من نیز از تو روی نمیگردانم، حتی اگر تو از من روی برگردانی.
من از خاک سر کویت به خاری بر نمی‌خیزمگرم بر آتش سوزنده برخیزی و بنشانی
هوش مصنوعی: من از خاک سر کوی تو برخاسته نمیتوانم و مانند خاری در زمین باقی میمانم، ولی تو بر آتش سوزان برخیز و جای خود را مشخص کن.
من از سرو بلندت نگسلم پیوند الفت راگر از بیخم بیندازی و گر شاخم بسوزانی
هوش مصنوعی: من هرگز از محبت و دوستیام با تو جدا نخواهم شد، حتی اگر مرا از ریشهام بکنید یا hvis تنها شاخ و برگهای محبتام را بسوزانید.
ز داغی تا نسوزی سوز داغم را نمی‌یابیبه دردی تا نیفتی سر دردم را نمی‌دانی
هوش مصنوعی: تا زمانی که خودت داغ و سوز نباشی، نمیتوانی احساس من را درک کنی؛ و تا وقتی که تو دچار درد نشوی، هرگز نمیفهمی که من چقدر دردمند هستم.
به منت زخم کاری خورده‌ام از سخت بازوییبه سختی عهد الفت بسته‌ام با سست پیمانی
هوش مصنوعی: به خاطر یک زخم عمیق که از دست یک فرد قوی خورده‌ام، با وجود این که عهد دوستی با کسی بستم که به راحتی به وعدههایش پشت می‌کند، احساس میکنم که در شرایط سختی قرار دارم.
دل سرگشتهٔ من طالع برگشته‌ای داردکه بر می‌گردد از میدان هر برگشته مژگانی
هوش مصنوعی: دل آشفته من، سرنوشت عجیبی دارد که از میدان هر ناامیدی، دوباره به زندگی و امید باز می‌گردد.
من از جمعیت زلفی پریشانم که می‌مویدبه هر تارش گرفتاری، به هر مویش پریشانی
هوش مصنوعی: من در میان جمعی از موهای پریشان هستم که هر تار آن به نوعی مرا درگیر کرده و هر کدام از موهایم باعث می‌شود دچار آشفتگی شوم.
دل بشکسته را بستم به تار زلف ترساییبه دست کافری دادم گریبان مسلمانی
هوش مصنوعی: دل شکستهام را با تار موهای زیبای کسی که ترس و یا خوفی در اوست بسته‌ام و به دست کسی که به اعتقادات دینی ایمان ندارد، پیراهن یک مسلمان را دادهام.
دم پیر مغان را یاد کن، جام دمادم زنبه هر کاری که نتوانی به هر دردی که درمانی
هوش مصنوعی: به یاد پیر مغان باش و هر لحظه می نوش، برای هر کاری که قادر به انجام آن نیستی و برای هر دردی که درمانی نداری.
قدم در حلقهٔ آزادگان وقتی توانی زدکه قلبی را نیازاری و جانی را نرنجانی
هوش مصنوعی: زمانی میتوانی در جمع آزادگان قدم بگذاری که کسی را دلخوری ندهی و به روح کسی آسیبی نرسانی.
مگر زین همت عالی رسم بر اوج خوشحالیکه در عین گدایی ملک دل دادم به سلطانی
هوش مصنوعی: آیا این اراده بلند باعث نمی‌شود که در اوج خوشحالی، با وجود نداشتن مال و مکنت، قلبم را به یک پادشاه تقدیم کنم؟
فروغی شهرهٔ هر شهر شد شعرم به شیرینیکه در گفتار شیرین خسروم داده‌ست فرمانی
هوش مصنوعی: شعر من در هر شهری معروف و محبوب شده است، به خوبی و شیرینیای که در سخنان شیرین پدرم به من یاد داده است.
خدیو دادگستر ناصرالدین شاه دین پرورکه مانندش ندیده‌ست آسمان در هیچ دورانی
هوش مصنوعی: ناصرالدین شاه، پادشاهی دانا و دادگر است که به پرورش دین اهمیت زیادی میدهد و هیچ زمان و دورهای در تاریخ وجود نداشته که مانند او چنین شاهی باشد.