بخش ۲۱ - دل دادن مجنون، سگی را که در کوی دلدار دیده بود، و بازوی خون را طوق گردن او ساختن، و تن استخوان شده را گزند دهان و مزد دندان او کردن و به زبان چربش نواختن - امیرخسرو دهلوی

یک روز، به گاه نیم روزان،کانجم شد از آفتاب سوزان

گردون ز حرارت تموزیدر سایه خزان به پشت کوزی

آتش زده گشت کون و کان همتفسیده زمین و آسمان هم

جایی نه که دیده را برد خوابابری نه که تشنه را دهد آب

مرغان چمن خزیده در شاخدر رفته خزندگان به سوراخ

خورشید چنانچ تیزی اوستبگشاد، چو مار، از آدمی پوست

در حوضهٔ خشک از آتش و تابصد پاره شده زمین بی آب

در دشت سرابهای کین توزچون وعدهٔ سفلگان، جگر سوز

مرغابی از آرزوی آبیخون خورده بگرد هر سرابی

از گرمی ریگهای گردان،پر آبله پای ره نوردان

هر کس به چنین هوای ناخوشدر حجرهٔ سرد کرده جاخوش

مجنون به کنار هر سوادیگردنده بسان گرد بادی

می‌گشت چو بی‌خودان بهر سویخونابه روان ز دیده، چون جوی

دید از طرف گذر به سوییغلطیده سگی به کنج کویی

سر تا قدمش جراحت و ریششویان به زبان جراحت خویش

مجنون چو بحال او نظر کرددر پیش دوید و دیده تر کرد

پیچید به گردنش به صد ذوقو افگند ز زر به گردنش طوق

بگرفت به رفق در کنارشمی‌شست به گریه‌های زارش

دامن به تهش فگنده در خاکمی‌کرد به آستین سرش پاک

گه پیش رخش به گریه نالیدگه در کف پاش دیده مالید

بوسید سرش به رفق و آزرمخارید برش به ناخن نرم

گفت ای گلت از وفا سرشتهنقشت فلک از نوا نوشته

هم نان کسان حلال خوردههم خوردهٔ خود حلال کرده

کرده ز رهٔ حلال خواریبا منعم خویش حق گزاری

ایمن ز تو پاسبان بهر سویمعزول ز تو عسس بهر کوی

دزدی که شد از دمانت خستهالا بگزند جان نرسته

از خاستن شب سیاهتمیمون شده خواب صبحگاهت

ور گشته شبان گوسپنداناز گرگ ربوده مزد دندان

بر تختهٔ پشت هر شکاریتعلیم گرفته روزگاری

و امروز که باز ماندی از کارخواری همه را، مرا، نه ای خوار

گر تو سگی از سرشت دوراناینک سگ تو منم به صد جان

کو سلسلهٔ تو، تا ز یاری،در گردن خود کشم، به زاری؟!

باری بزنم به مهر و پیوندبا تو به موافقت، دمی چند

پای تو که گشت بر در یاربر چشم منش سزات رفتار

خواهم که شکافم این دل تنگدر وی کشمت چو لعل در سنگ

هستیم، من و تو، هر دو، شب گردلیکن تو به ناله و من از درد

چون باز گذر کنی در آن کویبر خاک درش نهی ز من روی

هر گه جگریت بخشد آن یاریادی نکنی ازین جگر خوار

هر خس که بَرو گذارد گامیاز من برسانیش سلامی

هر جا که نهاد پای روشنبسیار ببوسی از لب من

زنجیر خودت نهد چو بر دوشاز گردن من مکن فراموش

روزی اگر آن بت پری چهردستی به سر تو ساید از مهر

آگه کنیش ز مهر جانموین قصه بگویی از زبانم

کای آهوی ناوک افگن مستیک تیر تو و ز آهوان شست

آن کز پی صید تو زند گامخود را فگند به حلقهٔ دام

هر کز پی تو شود کمان گیربر سینهٔ خویشتن زند تیر

چشم سیهت که بی نظیرستآهوی سیاه شیر گیرست

تو شیر کشی، بهر شکاریمردم، ز سگان کیست، باری؟

بگذار که چون سگان نهانیباشم به درت به پاسبانی

در خانه گرم نمی‌گذاری،باری ز درم مران به خواری

زینسان شغبی بکار می‌کرددیوانگی آشکار می‌کرد

او بر سر این فسانهٔ دردو انبوه بگرد او زن و مرد

پرسید یکیش از آن میانه:کای کرده ز عافیت کرانه

این سگ، سگ کیست اندرین گردوین غم، غم کیست با چنین درد

خون، بهر که می‌خوری بدینسان؟وز بهر که می‌کنی چنین جان؟

سگ را چه خبر که کام تو چیست؟یا نیک و بد پیام تو چیست؟

او را چو ز عقل نیست تمکین،تعظیم وِیَت چراست چندین؟

دیوانه به درد پاسخش داد:کای از غم من دل تو آزاد

طعنم چه زنی به سگ پرستی،من نیز سگم ز روی هستی

ور نیز به پای سگ زنم بوسزآن پای خورم، نه زین لب، افسوس

کاین پا که به شهر و کوی گشتستپیش در یار من گذشتست

روزیش به گوی آن پری کیشدیدم، گذران، به دیدهٔ خویش

تعظیم وِیَم نه از پی اوستکش دوست گرفتم از پی دوست

از یار، چو بهره خار باشد،با بوی گلم چکار باشد؟