بخش ۴ - گفتار اندر ستایش خواجه ابو نصر منصور بن مهمد
هوش مصنوعی: این متن درباره شخصی بزرگ و برجسته است که به واسطه یزدان (خدا) هر گونه موفقیت و نشانی از خوب و نیکویی را به دست آورده است. او دارای ویژگی‌های خارق‌العاده‌ای چون دلیری، حکمت، نیکخویی و سخندانی است و همه‌چیز در اطرافش به خوبی و زیبایی جلوه می‌کند. افراد حول او نیز از میان بهترین‌ها انتخاب شده‌اند و به استعدادهای او احترام می‌گذارند. این شخص به واسطه نیکی‌هایش مورد توجه و محبت دیگران قرار دارد و به نمودار فضیلت‌ها در جامعه تبدیل شده است. نصیحت‌های او نشانگر خرد و بالا بودن مقامش است، و او پیوسته در پی گسترش دانش و نیکی در جهان است. در نهایت، دعا برای موفقیت و بقا و ترقی او و دولتش به صراحت بیان می‌شود.
چو ایزد بنده‌ای را یار باشددو چشم دولتش بیدار باشد
هوش مصنوعی: وقتی خداوند برای کسی دوست و یاری قرار دهد، چشمانش همیشه بر نعمت و سعادت باز خواهد بود.
ز پیروزی به دست آرد همه کامز بهروزی به چنگ آرد همه نام
هوش مصنوعی: از موفقیت به دست میآورد هر کس آنچه را که میخواهد و از خوشبختی به دست میآورد شهرت و نام نیک.
کجا چیزی بود زیبا و شهوارکجا مردی بود شایستهٔ کار
هوش مصنوعی: کجا چیزی وجود داشت که زیبا و دلربا باشد و کجا مردی وجود داشت که شایستهٔ انجام کارهای بزرگ باشد؟
دهد یزدان بدان بنده سراسرکه او باشد بدان همواره درخور
هوش مصنوعی: خداوند به آن بنده‌ای که همیشه شایسته باشد، نعمت و لطف تمام میبخشد.
بدین گونه که داد اکنون به سلطانگزین از هرچه تو دانی به گیهان
هوش مصنوعی: به این ترتیب، از میان تمام چیزهایی که میدانی، برای انتخاب و تقدیم به پادشاه آماده باش.
همه مردانِ درگاهش چنانندکه با ایشان دگر مردان زنانند
هوش مصنوعی: تمام مردان در حضور او چنانند که دیگر مردان در کنارشان، مانند زنان به نظر میرسند.
ولیکن هست ازیشان نامداریدلیری کاردانی هوشیاری
هوش مصنوعی: اما از میان آنها کسی وجود دارد که نامش بلندآوازه است و دلیری، کاردانی و هوشیاری او بینظیر است.
حکیمی زیرکی مردآزماییکریمی نیکخویی نیک‌رایی
هوش مصنوعی: مردی با دانش و هوش بالا، که در آزمایشات زندگی قوی و محکم است، همچنین دارای ویژگی‌های نیکو و بزرگوارانه است.
سخنگویی سخندانی ظریفیهنرمندی هنرجویی لطیفی
هوش مصنوعی: گفتار کسی به طرز زیبا و دلنشینی است که هنرمند و نرمخویی را در یادگیری و هنر جستجو می‌کند.
کجا درگاه سلطان را عمیدستبه هر کاری و هر حالی حمیدست
هوش مصنوعی: کجا میتوان یافت که برای هر کاری و در هر شرایطی، درگاه سلطان بر دوش فردی استوار و مطمئن قرار داشته باشد؟
به پیروزی و بهروزی مؤیّدابونصر است و منصور و محمد
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که افراد مؤید ابونصر، منصور و محمد به موفقیت و خوشبختی دست یافتهاند.
خداوندی که از نیکی جهانیستدُرو رای بلندش آسمانیست
هوش مصنوعی: خدای بزرگی که دارای خوبیها و نیکیهای بیشماری است، مقام و جایگاهش آنقدر بلند است که به آسمانها میرسد.
ازین گیتی سوی دانش گرایدز دانش یافتن رامش فزاید
هوش مصنوعی: این جهان به سمت دانش حرکت می‌کند و با کسب علم، شادی و آرامش بیشتری به دست میآید.
همیشه نام نیکو دوست داردابی حقی که باشد حق گزارد
هوش مصنوعی: همیشه خوب است که نام نیکو در ذهنها باقی بماند، و انسانی که به حقوق دیگران احترام میگذارد، درستی و حق را رعایت می‌کند.
کم آزار است و بر مردم فروتنمرو را لاجرم کس نیست دشمن
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که کسی که کماذیت است و به دیگران با احترام و تواضع برخورد می‌کند، معمولاً در دل مردم محبوب است و هیچکس دشمن او نخواهد بود.
چرا دشمن بود آنرا که جانشهمی بخشاید از خواهندگانش
هوش مصنوعی: چرا کسی که جانش را برای دیگران فدای می‌کند، نباید دوست داشته باشد؟
خرد را پیش خود دستور دارددل از هر ناپسندی دور دارد
هوش مصنوعی: عقل و دانش باید در زندگی راهنما باشند، و دل باید از هر چیز ناپسند دوری کند.
هر آوازی بداند چون سلیمانهزاران دیو را دارد به فرمان
هوش مصنوعی: هر صدایی که بلند شود، مانند سلیمان، میتواند بر بسیاری از موجودات تسلط پیدا کند و آنها را به فرمان خود درآورد.
به رادی هست از حاتم فزونتربه مردی بهترست از رستم زر
هوش مصنوعی: رادی از حاتم مهربانتر و مردی بهتر از رستم دلاور وجود دارد.
چنان گوید زبان هفت کشورکه گویی زان زمینش بود گوهر
هوش مصنوعی: زبان هفت کشور به گونهای صحبت می‌کند که انگار آنجا زادگاه این گوهر است.
طرازی ظنّ برد کاو از طرازستحجازی نیز گوید از حجازست
هوش مصنوعی: ظن و گمان به نوعی از زیبایی و ظرافت برمیگردد و از آنجا که زیباییهای حجازی به عنوان معیارهای خاصی شناخته میشوند، میتوان گفت که این نوع زیبایی به طور خاص مربوط به حجاز است.
چو نثر هر زبانش خوشتر آیدبه نظم آن زبان معجز نماید
هوش مصنوعی: هر زبانی وقتی که به صورت نثر صحبت می‌شود زیباتر به نظر میرسد، اما اگر همان زبان به صورت نظم بیان شود، برای آن زبان به گونهای شگفتانگیز و سحرآمیز جلوه می‌کند.
دری و تازی و ترکی بگویدبه الفاظی که زنگ از دل بشوید
هوش مصنوعی: هر زبانی که به کار ببریم، باید به گونهای باشد که سخنمان تأثیر عمیق بر دلها بگذارد و احساسات را پالایش کند.
دو شمشیرست ز الماس و بیانشیکی در دست و دیگر در دهانش
هوش مصنوعی: دو شمشیر دارید، یکی در دست و دیگری در گفتار. این نشان میدهد که قدرت و توانایی شما هم در عمل و هم در کلام است.
یکی گاه هنر خارا گذاردیکی گاه سخن دانش نگارد
هوش مصنوعی: گاهی کسی به کارهای هنری میپردازد و گاهی به بیان دانش و علم میپردازد.
بسا گُردا کزان گشتهست پیچانبسا جانا کزین گشتهست بی‌جان
هوش مصنوعی: بسیاری از گردابها و پیچیدگیهایی که به وجود آمدهاند، به خاطر افرادی است که از زندگی خود بیخبرند و روحشان به حالت ناچاری درآمده است.
که و مه لشکر سلطان عالمبه جان وی خورند سوگند محکم
هوش مصنوعی: در اینجا صحبت از این است که حتی در سختترین شرایط، وقتی که همه چیز علیه انسان است، او میتواند به عظمت و قدرت خود ایمان داشته باشد و با اتکا به آن، به مقابله با مشکلات بپردازد. این بیانیه نشاندهندهی اراده و استقامت در برابر چالشهاست.
چو با کهتر ز خود، سازد پدروارچو با مهتر، همی سازد پسروار
هوش مصنوعی: وقتی کسی با افراد پایینتر از خود رفتار می‌کند، باید مانند یک پدر مهربان و دلسوز باشد، و هنگامی که با افرادی بالاتر از خود تعامل دارد، باید مانند فرزندی محترم و ادیب عمل کند.
بدو با همسران مثل برادرنباشد زادمردی زین فزونتر
هوش مصنوعی: با همسران خود مانند برادر رفتار نکنید، زیرا توانمندی و مردانگی بیشتر از این است.
ز هر فن گرد او جمع حکیمانخطیبان و دبیران و ادیبان
هوش مصنوعی: از هر علمی دور او جمع شده‌اند حکیمان، سخنوران، نویسندگان و هنرمندان.
ز هر شهری بدو گرد آمده‌ستندبه بحر جود او غرقه شده‌ستند
هوش مصنوعی: مردم از هر شهری به سوی او آمدهاند و در دریای سخاوتش غرق شده‌اند.
اگر او نیستی ما را خریدارنبودی شاعری را هیچ مقدار
هوش مصنوعی: اگر تو در زندگی ما نبودی، هیچکس به شعر یک شاعر اهمیت نمیداد.
وگرچه شاعری باشد نه دانابسی احسنت و زه گوید به عمدا
هوش مصنوعی: اگرچه ممکن است شاعری نباشد که به علم و دانش آگاه باشد، اما او به طرز عمدی ابیات زیبایی میسراید و از گفتن آنها دریغ نمیکند.
یکی از بهر آن تا کاو شود شاددگر تا بیشتر باید عطا داد
هوش مصنوعی: برای اینکه یکی خوشحال شود، باید به دیگری نیز بیشتر چیزی بدهیم.
ز مشرق تا به مغرب کار گیهانبه زیر امر او کرده‌ست سلطان
هوش مصنوعی: از شرق تا غرب، تمام کارهای جهان تحت فرمان او انجام می‌شود، اوست که سلطان است.
برو بر نیست چندان رنج از این کارکه از یک جام مِیْ بُرده‌ست میخوار
هوش مصنوعی: برو و فکر نکن به این همه زحمت که یکی از لیوانهای شراب، مشکل را حل کرده است.
بزرگا جود دادار جهان بینکه بخشد مردمی را فضل چندین
هوش مصنوعی: خدای بزرگ، که بینای جهان است، به انسانها نعمتهای زیادی میدهد و فضل و ثوابی بسیار به آنها عطا می‌کند.
الا تا در جهان کون و فسادستوزیشان خاک مبدا و معادست
هوش مصنوعی: اینجا تا زمانی که دنیا پر از تغییر و فساد است، از آنها، یعنی از خاک، سرنخ آغاز و پایان زندگی وجود دارد.
بقا باد این کریم نیکخو رابر افزون باد جاه و دولت او را
هوش مصنوعی: برای همیشه پاینده باشد این انسان نیکوکار و با روحی بزرگ، و مقام و موقعیت او نیز به طور مداوم افزایش یابد.
همیشه بخت او پیروزگر بادبه پیروزی و نیکی نامور باد
هوش مصنوعی: همیشه شانس او برنده باشد و به موفقیت و نیکی دست یابد.
متابع باد او را ملک گیهانموافق باد وی را فرّ یزدان
هوش مصنوعی: باد در اینجا به معنی تقدیر و سرنوشت است. اگر بادی با او همراه باشد، یعنی اینکه زندگیاش با مساعدتها و حمایتهای الهی روبهرو خواهد بود. در این صورت، زندگیاش همچون سلطنتی در گیتی خواهد بود و به او برکت و لطف الهی خواهد رسید. به طور کلی، این بیت نشاندهنده خوشبختی و موفقیت با حمایتهای معنوی و الهی است.