غزل شمارهٔ ۳۲۱
هوش مصنوعی: این متن به بیان ویژگی‌های انسان حقیقی و مردانگی می‌پردازد. نویسنده تأکید می‌کند که مرد واقعی کسی است که در مسیر حق و خداوند گام بردارد و همت خود را در این راه صرف کند. او از دنیای مادی و لذایذ آن دوری می‌گزیند و تلاش می‌کند تا به کمال علمی و معنوی برسد. مرد حقیقی از غرایز و هوای نفس خود می‌گذرد و برای رسیدن به نور حق، خود را صیقل می‌دهد. او در عین کسب علم، ترکیبات علمی خود را افزایش می‌دهد و با اندوه و توبه، معاصی را کنار می‌گذارد. در پایان، نویسنده به تکرار بی‌فایده گفت‌وگوها و غفلت انسان‌ها از پند و اندرز دیگران اشاره می‌کند و بر این نکته تأکید می‌کند که بسیاری از افراد گوش شنوایی برای دریافت حقایق ندارند.
مرد آن باشد که چون او را رهی بنموده شددر همان ساعت بیای همتش پیموده شد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که وقتی راهی به او نشان داده میشود، در همان لحظه ارادهاش را محکم کرده و راه را طی می‌کند.
مرد آن باشد که چشم و گوش و دست و پای اوجمله در راه خدا بهر خدا فرسوده شد
هوش مصنوعی: انسان واقعی کسی است که تمامی اعضای بدنش، یعنی چشم، گوش، دست و پا، همگی در مسیر خدمت به خدا و در راه او خسته و فرسوده شوند.
مرد آن باشد که دنیای دنی را چون شناختهمت عالیش از لذات آن آسوده شد
هوش مصنوعی: انسان واقعی کسی است که وقتی به عمق دنیا و مشکلات آن پی برد، از لذتهای زودگذر و دنیوی دل کند و به اهداف والاتر و بلندپروازانهتری فکر کند.
مرد آن باشد که آتش در هوای نفس زدپیش از آن کاندر لحد ارکان چشمش توده شد
هوش مصنوعی: انسان واقعی کسی است که قبل از مرگ و در زندگی، خود را از خواستههای نفس و هوای نفسش کنترل کند و به آرزوهای بیپایهاش پشت پا بزند. او باید بتواند بر خویشتن غلبه کند و به دنبال حقایق معنوی و اخلاقی برود، نه اینکه تا زمان مرگ منتظر بماند و فقط به ظواهر بپردازد.
مرد آن باشد که بهر جلوه انوار حقکرد صیقل تا که مرآت دلش بزدوده شد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که برای نمایش زیباییهای الهی، خود را مرتب و آماده کند تا دلش از هر آلودگی پاک شود.
مرد آن باشد که او هرچند علم آموخت بازکرد کوشش تا دگر بر دانشش افزوده شد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که حتی بعد از یادگیری علم، همچنان تلاش می‌کند تا دانش خود را بیشتر کند.
مرد آن باشد که کرد او غسل در اشک ندمدست و پایش چون بلوث معصیت آلوده شد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که وقتی دست و پایش به گناهان آلوده میشود، با اشک و تضرع خود را پاک کند و به پاکی دست یابد.
عمر صرف گفتگو کردیم و کس فیضی نبردخود خجل گشتیم از خود سعی ما بیهوده شد
هوش مصنوعی: ما عمر خود را صرف گفتگو و چالشهای بینتیجه کردیم، اما هیچ بهرهای از آن نبردیم و در نهایت از خودمان شرمنده شدیم. تلاشهایمان بی‌فایده بود و نتیجهای نداشت.
ای دریغا خلق را گوش پذیرفتن کرستآنچه گفتی فیض در پند کسان نشنوده شد
هوش مصنوعی: متأسفانه مردم گوش شنوایی ندارند و آنچه که گفتی، تأثیر پیامی که دیگران به آنها دادهاند، به گوششان نرسیده است.