غزل شمارهٔ ۳۵۴
هوش مصنوعی: در این شعر، گوینده با عقل خود به بررسی وضعیت دینی و دنیوی می‌پردازد و نشانه‌های تقوا و علم را به عنوان راهنمایان خود در مسیر زندگی مطرح می‌کند. او دنیا را تنها به‌عنوان جسم خود می‌خواهد و از درد و رازهای خود صحبت می‌کند. با دشمنان مدارا کرده و سعی دارد تا همواره در مسیر آموزه‌های دینی و علمی قرار گیرد. او با اهل علم گفتگو می‌کند و با جاهلان تنها هم‌نشینی می‌کند. در نهایت، گوینده به هدف نهایی خود، یعنی خدا، اشاره کرده و از ترک هوی و هوس و فرمانبرداری بی‌کاهلی خود می‌گوید.
در کار دینم مرد مرد عقل این تقاضا می‌کندوز شغل دنیا فرد فرد عقل این تقاضا می‌کند
هوش مصنوعی: در امور دینی، انسانهای با عقل و درک، خواستار معرفت و بصیرتاند، در حالی که در مسائل دنیوی، هر فرد به طور مستقل و جداگانه دنبال منافع خود و خواستههایش است.
تقویست زاد ره مرا علم است چشم و زهد پاره شاهراه مصطفی عقل این تقاضا می‌کند
هوش مصنوعی: تقوا مسیر سفر من است، دانش همچون چشمی و زهد پای من است. این راه، شاهراهی به سوی مصطفی (ص) است و عقل من این خواسته را دارد.
دنیا نمیخواهم مگر باشد تنم را ما حضرتن مر کبستم در سفر عقل این تقاضا می‌کند
هوش مصنوعی: دنیا را نمیخواهم مگر اینکه تنم را در اختیار داشته باشم. من از عقل و درک خود در سفر زندگی این خواسته را دارم.
حرفی نخواهم زد جز آه اسرار می‌دارم نگاهدارم ز کتمان صد پناه عقل این تقاضا می‌کند
هوش مصنوعی: من هیچ سخنی نخواهم گفت و فقط آه میکشم؛ رازهایی دارم که باید پنهان نگهدارم. عقل از من می‌خواهد که این خواسته را برآورده کنم.
صد گون مدارا میکنم تا در دلی جا میکنمدشمن ز سر وا میکنم عقل این تقاضا می‌کند
هوش مصنوعی: من به انواع مختلف سازش و مدارا میپردازم تا بتوانم در دل کسی جای بگزینم و دشمنی را کنار بگذارم. عقل هم این خواسته را از من می‌خواهد.
احکام دین را چاکرم راه مبین را یاورمبر خویشتن خود داورم عقل این تقاضا می‌کند
هوش مصنوعی: در جستجوی حقیقت دین هستم و راهنماییهای آن را محترم میشمرم. برای خودم قاضی و داور هستم و عقل من از من می‌خواهد که به این موضوع توجه کنم.
با اهل علمم گتفگوست و ز سرکارم جستجوستبا جاهلانم خلق و خوست عقل این تقاضا می‌کند
هوش مصنوعی: من با اهل علم صحبت میکنم و از آنها چیزهای جدید میآموزم، اما با افراد نادان فقط به گفتگوهای سطحی و رفتارهای شان میپردازم. عقل از من می‌خواهد که به دنبال علم و دانش باشم.
چون غایت هرره خداست هرره که میپویم‌رواستلیکن من و این راه راست عقل این تقاضا می‌کند
هوش مصنوعی: هر مسیری که به خدا ختم شود درست است، اما عقل من به من می‌گوید که این راهی که انتخاب کردهام، مناسب نیست.
من بعد فیض و عاقلی ترک هوا و جاهلیفرمانبری بی‌کاهلی عقل این تقاضا می‌کند
هوش مصنوعی: پس از بهرهمندی از علم و خرد، باید از خواستههای نفسانی و جهل خود دست بکشی و با دقت و هوشیاری از عقل خود پیروی کنی.