غزل شمارهٔ ۴۲۵
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی تبعات ارتباط انسان با دنیا و اهمیت فراق از آن می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که لذت‌های دنیوی تنها به خسان و افراد نادان می‌رسد و کسی که بر زندگی مادی چیرگی دارد و دل را از دنیا جدا کند، در واقع به سودی دست می‌یابد. او به شخص آزاده اشاره می‌کند که در پی دنیا به نتیجه‌ای نمی‌رسد و نتیجه کار دنیا طلبان همیشه زیان خواهد بود. شاعر تأکید می‌کند که عارفان با گذر از جهان مادی، به معنویت می‌رسند و کسانی که در پی لذت‌های دنیا هستند در نهایت به ناکامی می‌انجامند. در نهایت، بیان می‌کند که تلاش‌ها و همت‌های انسان‌ها در دنیای فانی بی‌ثمر است و رسیدن به معانی عمیق و واقعی همیشه کاری دشوار است.
عیش دنیا به جز خسان نرسیدجز ریاضت به عاقلان نرسید
هوش مصنوعی: زندگی دنیا تنها به افراد بیکفایت می‌رسد و جز تلاش و زحمت، به خردمندان چیزی نخواهد رسید.
سود کرد آنکه دل ز دنیا کندمرد آزاده را زیان نرسید
هوش مصنوعی: کسی که دلش را از وابستگیهای دنیوی جدا کند، برنده واقعی است و فرد آزاده هیچ ضرری متحمل نمیشود.
گشت بیچاره آنکه دنیا خواستهرچه را بست دل بآن نرسید
هوش مصنوعی: کسی که به دنبال دنیا و خواستههای آن بود، در نهایت بیچاره و ناامید شد، زیرا هرچیزی که دلش میخواست، به آن دست نیافت.
سود دنیا زیان، زیانش سودزین دو چیزی بعارفان نرسید
هوش مصنوعی: سود دنیا در واقع زیان است و زیان آن هم سود به حساب میآید. از این دو مفهوم، چیزی به عارفان نمی‌رسد.
جان عارف گذشت از دو جهاندو جهانش بگرد جان نرسید
هوش مصنوعی: عاشق دلسوخته، از این دنیا و آن دنیا عبور کرد، اما جان او به حقیقت نرسید.
از هوا و هوس کسی نگذشتکه بعشرتگه جهان نرسید
هوش مصنوعی: هیچکس بدون گذشتن از آرزوها و خواستههای نفسانیاش نتوانسته به خوشبختی و لذت واقعی در این دنیا دست یابد.
هر که دل در سرای فانی بستهمت کوتهش بآن نرسید
هوش مصنوعی: هر کسی که دل خود را به دنیا و چیزهای زودگذری گره زد، نتوانسته است به هدفهای بلندی که دارد دست پیدا کند.
هر که روزی زیاده خواست ز قوتدست جانش بقوت جان نرسید
هوش مصنوعی: هر کس که به دنبال روزی بیشتر باشد، از توانایی و انرژی خود فراتر خواهد رفت و به هدفش نخواهد رسید.
هیچکس سر بنان فرو ناردکه بنانش بآب و نان نرسید
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند سرش را به زمین بگذارد و از شادی و رضایت بزند، اگر که به نیازهای اولیهاش مثل خوراک و پوشاک دسترسی نداشته باشد.
هر که دنیا بآخرت نفروختهم ازین ماند و هم بآن نرسید
هوش مصنوعی: هر کس که دنیا را به پای آخرت نگذارد، نه در دنیا باقی میماند و نه به سعادت آخرت دست می‌یابد.
همت هیچکس نشد عالیکه بفضل علوشان نرسید
هوش مصنوعی: کسی نتوانسته به مقام و مرتبهای بلند دست یابد، مگر به خاطر فضل و ویژگیهای برجسته کسانی که بالاتر از او هستند.
نتوان شرح این معانی فیضنه بدیعست گر بیان نرسید
هوش مصنوعی: این معانی را نمیتوان به خوبی توضیح داد و اگر هم توضیحی داده شود، زیبایی و تازگی آن حفظ نخواهد شد.