غزل شمارهٔ ۶۳۴
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر در اشاره به شب تار و درد و رنج روحی اش از معشوقش درخواست ملایمت و حضور می‌کند. او از یار دیرین و جان شیرینش می‌خواهد که بیاید و آرامش بخش دل او باشد. او تصریح می‌کند که جز او کسی را نمی‌خواهد و عشق او تمامی وجودش را پر کرده است. شاعر بین شادی و غم و تأثیر آن‌ها بر دلش دچار سردرگمی است و احساس می‌کند که گاهی آتش عشق و گاهی خوشی در دلش شعله‌ور می‌شود. او خود را در این دنیای مادی و معنوی در اضطراب می‌بیند و بین عقل و جهل در حال رفت و آمد است. در نهایت، به انزوا و دیوانگی‌اش اشاره می‌کند و حس پریشانی‌اش را بیان می‌کند.
شب تار است روز من بیا خورشید تابانمروان سوز است سوز من بیا ای راحت جانم
هوش مصنوعی: شب تاریک است و روز برای من به مانند خورشید روشنایی میآورد. احساسی که در وجودم دارم، سوزناک و گرم است. ای کسی که مایه آرامش جانم هستی، نزد من بیا.
بیا ای یار دیرینم بیا ای جان شیرینمدمی بنشین ببالینم که جان بر پایت افشانم
هوش مصنوعی: ای دوست قدیمی، بیا و به نزد من بیا. ای جان عزیزم، کمی بنشین و آرام بگیر. من جانم را به پای تو نثار میکنم.
ترا خواهم ترا خواهم بغیر از تو کرا خواهمبغیر از تو چرا خواهم توئی جانم توئی جانم
هوش مصنوعی: من تو را میخواهم و هیچکس دیگری را نمیخواهم. چرا باید کسی دیگر را بخواهم وقتی که تو جان منی؟
ز شادی چون شوم خندان توئی پیدا در آن خندهز غم چون میکنم افغان توئی پنهان در افغانم
هوش مصنوعی: وقتی از شادی میخندم، تو را در آن خنده میبینم و وقتی از غم و اندوه ناله میکنم، تو را در آن ناله حس میکنم.
زنی در من گهی آتش کنی گاهی دلم را خوشکدامین بهتر است از لطف یا قهرت نمیدانم
هوش مصنوعی: گاهی درونم را با آتش عشق خود میسوزانی و گاهی با رفتارهای خوبت دلم را شاد میکنی. نمیدانم کدام یک از محبت یا خشم تو برای من بهتر است.
ز من پرسی که مرد دنییی ای فیض یا عقبینه مرد این نه مرد آن پریشانم پریشانم
هوش مصنوعی: اگر از من بپرسی که آیا مرد این دنیایی یا مرد آخرت، باید بگویم نه این هستم و نه آن. در واقع، من در گیجی و سردرگمی به سر میبرم.
گروهی عالم و عاقل گروهی غافل و جاهلمن دیوانهٔ بیدل نه با اینم نه با آنم
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به تفاوتهای میان افراد اشاره می‌کند. او از یک سو به دانشمندان و آگاهان اشاره می‌کند و از سوی دیگر، به افرادی که نادان و بیخبر هستند. سپس خود را به عنوان کسی معرفی می‌کند که نه به این گروه عالم و عاقل مربوط است و نه به آن گروه غافل و نادان، بلکه به نوعی در دنیای دیگری قرار دارد و از این دستهها جداست.