غزل شمارهٔ ۶۸۳
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بیان رنج‌ها و ناکامی‌های خود و دیگران در مسیر زندگی می‌پردازد. او به دردی که در تلاش برای رسیدن به هدف‌هایش کشیده، اشاره می‌کند و این که هر چقدر در این راه تلاش کرده‌اند، به مقصد نرسیده‌اند. او بر این نکته تأکید می‌کند که دیگران با آرامش و سهولت به هدف‌هایشان رسیده‌اند، در حالی که آن‌ها عمر خود را در جستجوی آرامش سپری کرده‌اند. همچنین، شاعر حسرت راهی که پیموده‌اند و بی‌ثمری تلاش‌هایشان را بیان می‌کند و در نهایت به امید رحمت الهی و پاک شدن از آلودگی‌های خود اشاره می‌کند.
دردا که درین راه بسی رنج کشیدیمبس راه بریدیم و بمنزل نرسیدیم
هوش مصنوعی: متأسفانه در این مسیر، زحمتهای زیادی کشیدیم و راههای زیادی را طی کردیم، اما به مقصد نرسیدیم.
قومی که ره راست گزیدند و رسیدندما در غم تحصیل ره راست خمیدیم
هوش مصنوعی: گروهی که راه درست را انتخاب کردند و به مقصد رسیدند، ما در اندوه و نگرانی از یادگیری آن راه درست خم شدهایم.
آنقوم گر آرام گذشتند گذشتندما در پی آرام همه عمر طپیدیم
هوش مصنوعی: آن گروه، اگرچه آرام و بیصدا عبور کردند، اما ما به دنبال آرامش بودیم و تمام عمرمان در تلاش و ناآرامی سپری شد.
گفتند که این راه بمقصد دو سه گامستطی شد همهٔ عمر بمقصد نرسیدیم
هوش مصنوعی: میگویند که این مسیر به مقصدی نزدیک است و فقط چند گام کافی است، اما ما تمام عمر را در تلاش بودهایم و هنوز به مقصد نرسیدهایم.
گفتند ز خود تازهی ره نشود طیجان رفت برون از تن و از خود برمیدیم
هوش مصنوعی: گفتند که برای تغییر و پیشرفت، باید از خود فاصله بگیریم. روح از بدن جدا شد و ما هم از خود واقعیمان دور شدیم.
بشکافت غبار از سر خار ره و بنمودبودیم خود آن خار که در پای خلیدیم
هوش مصنوعی: غبار از روی خار را کنار زدیم و به خودمان نشان دادیم که ما همان خاری هستیم که بر پای زمین افتادهایم.
هر تخم که در مزرعه عمر فشاندیمحیرت درویدیم و بحسرت نگریدیم
هوش مصنوعی: هر چیزی که در طول زندگیامان کاشتهایم، حالا حاصلش را درو میکنیم و هیچ وقت از اینکه چرا این کار را کردهایم، پشیمان نیستیم.
زابر کرمش فیض مگر رحمتی آیدتا پاک شویم از دنس خود که پلیدیم
هوش مصنوعی: از کرم و بخشش خداوند، امیدی به فیض او داریم، مگر اینکه رحمت او نازل شود تا از آلودگی و پلیدیهای خود پاک شویم.