بخش ۴
هوش مصنوعی: این متن شعری از فردوسی است که به شرح رویدادهای تاریخی و افسانه‌ای می‌پردازد. داستان از خاور زمین آغاز می‌شود که خورشید طلوع کرده و رنگ آسمان را تغییر می‌دهد. در این حال، شاه شاپور به مهمانی و جشن می‌پردازد و باده و خورشها را برای مهمانان می‌فرستد.
اما در این میان، افرادی که در دژ هستند برای جنگ آماده می‌شوند و شب، شاپور با گروهی از جنگجویان به قلع و قمع دشمنان می‌پردازد. جنگی سخت در می‌گیرد و شاپور به پیروزی دست می‌یابد. او طایر (جغد) و گنجهای دشمنان را می‌گیرد و عده‌ای از نام آوران را قتل عام می‌کند.
پس از نبرد، شاپور دستور می‌دهد تا دژخیم را مجازات کنند و در نهایت او از کردار خود پشیمان می‌شود. این اشعار به دلاوری‌ها و نبردهای شاپور و ناپسندی کردار برخی شخصیت‌ها اشاره دارد و نشان‌دهنده اهمیت جنگ، قدرت و پیامدهای آن در تاریخ ایران است.
ز خاور چو خورشید بنمود تاجگل زرد شد بر زمین رنگ ساج
هوش مصنوعی: خورشید از سمت شرق طلوع کرد و مانند تاج گل درخشان به نظر آمد، و زمین رنگی مانند سفال پیدا کرد.
ز گنجور دستور بستد کلیدخورش خانه و خمهای نبید
هوش مصنوعی: از گنجینهای گرانبها، کلید ورودی به خانهای روشن و پر از شراب را گرفتند.
بدژدر هرانکس که بد مهتریوزان جنگیان رنج دیده سری
هوش مصنوعی: هر کسی که بداند بدی در مهتری (نیکو رهبری) و رنجی که از جنگجویان دیده می‌شود، به او بد میرسد.
خورشها فرستاد و چندی نبیدهم از بویها نرگس و شنبلید
هوش مصنوعی: غذاهایی را فرستاد و مدتی هم نوشیدنی از عطرهای گل نرگس و شنبلید.
پرستندهٔ باده را پیش خواندبه خوبی سخنها فراوان براند
هوش مصنوعی: او که دوستدار نوشیدنی است، به خوبی از اوضاع و احوال سخن میگوید و گفتارهای زیبا و زیادی دارد.
بدو گفت کامشب تویی باده‌دهبه طایر همه بادهٔ ساده ده
هوش مصنوعی: او به او گفت: امشب تویی که باده را به پرنده بده، تا همه از باده ساده برخوردار شوند.
همان تا بدارند باده به دستبدان تا بخسپند و گردند مست
هوش مصنوعی: به دنبال این هستم که باده را در دست بگیرم تا به خواب بروم و مست شوم.
بدو گفت ساقی که من بنده‌امبه فرمان تو در جهان زنده‌ام
هوش مصنوعی: به ساقی گفتم که من به خاطر تو و تحت فرمان تو زندگی میکنم و وجودم به وجود تو وابسته است.
چو خورشید بر باختر گشت زردشب تیره گفتش که از راه برد
هوش مصنوعی: وقتی که خورشید به سمت غرب غروب کرد و رنگش زرد شد، شب تاریک به او گفت که از مسیر خود خارج شدهای.
می خسروی خواست طایر به جامنخستین ز غسانیان برد نام
هوش مصنوعی: در آغاز، مرغی از سرزمین غسان به سوی مستانی که در بیخودگی و شادی بودند، پرواز کرد و دلخواه و آرزوی خود را از آنجا خواست.
چو بگذشت یک پاس از تیره شببیاسود طایر ز بانگ جلب
هوش مصنوعی: زمانی که یک دور از تاریکی شب گذشت، پرندهای به خاطر صدای جلب، آرامش پیدا کرد.
برفتند یکسر سوی خوابگاهپرستندگان را بفرمود شاه
هوش مصنوعی: همه به سمت محل خواب پرستندگان رفتند، شاه نیز این دستور را صادر کرد.
که با کس نگوید سخن جز برازنهانی در دژ گشادند باز
هوش مصنوعی: هر کسی که در دلش رازهای پنهانی دارد، با کسی حرف نمیزند و راز خود را فاش نمیکند.
بدان شاه شاپور خود چشم داشتاز آواز مستان به دل خشم داشت
هوش مصنوعی: شاه شاپور به صدای مستان گوش میداد و از آن خیال داشت، اما در دل خود خشم و ناراحتی را احساس میکرد.
چو شمع از در دژ بیفروخت گفتکه گشتیم با بخت بیدار جفت
هوش مصنوعی: مثل اینکه شمعی در دروازهی قلعه روشن شده و میگوید که با خوشبختی بیدار شدیم و به هم پیوستیم.
مر آن ماه‌رخ را به پرده‌سرایبفرمود تا خوب کردند جای
هوش مصنوعی: او به پردهساز دستور داد تا تصویر آن ماهگونه را به زیبایی فراهم کند و جای مناسبی برای آن ایجاد کند.
سپه را همه سر به سر گرد کردگزین کرد مردان ننگ و نبرد
هوش مصنوعی: ارتش را گرد هم آورد و مردان جنگی و دلیر را انتخاب کرد، آنهایی که همگی از ننگ و شکست بیزار بودند و تنها برای نبرد آماده بودند.
به باره برآورد چندی سوارهرانکس که بود از در کارزار
هوش مصنوعی: مدتی سواران به میدان آوردند و هرکسی که در کار نبرد بود، به آنجا آمد.
به دژ در شد و کشتن اندرگرفتهمه گنجهای کهن برگرفت
هوش مصنوعی: او وارد دژ شد و اقدام به کشتن کرد و همه گنجینههای قدیمی را برداشت.
سپه بود با طایر اندر حصارهمه مست خفته فزون از هزار
هوش مصنوعی: سپاه در کنار پرندهای در دژ، همه مست و خوابیدهاند، بیش از هزار نفر.
دگر خفته آسیمه برخاستندبه هر جای جنگی بیاراستند
هوش مصنوعی: دیگر افرادی که خواب بودند، بیدار شدند و در هر مکان جنگی را آماده کردند.
ازیشان کس از بیم ننمود پشتبسی نامور شاه ایران بکشت
هوش مصنوعی: از آنها کسی به خاطر ترس از کار شاه ایران عقبنشینی نکرد و بسیاری از ناموران را به قتل رساند.
چو شد طایر اندر کف او اسیربیامد برهنه دوان ناگزیر
هوش مصنوعی: زمانی که پرندهای در دستان او گرفتار شد، او به شتاب و بدون پوشش به سوی او آمد و ناگزیر بود که این کار را انجام دهد.
به چنگ وی آمد حصار و بنهگرفتار شد مردم بدتنه
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به این است که افرادی که دارای نیتهای بد و ناپسند هستند، در نهایت به دام میافتند و به محاصره مشکلات خود درمیآیند. در واقع، افرادی که به کارهای نادرست روی میآورند، خود را در معرض عواقب ناگواری قرار میدهند.
ببود آن شب و بامداد پگاهچو خورشید بنمود زرین کلاه
هوش مصنوعی: آن شب و بامداد به خوبی گذشت، همچنان که خورشید درخشان، کلاه طلایی خود را نمایان می‌کند.
یکی تخت پیروزه اندر حصاربه آیین نهادند و دادند بار
هوش مصنوعی: یک تخت پیروز را در درون قلعه برپا کردند و به آن احترام گذاشتند و برایش هدایا آوردند.
چو از بارپردخته شد شهریاربه نزدیک او شد گل نوبهار
هوش مصنوعی: پس از آن که پادشاه از خواب بیدار شد، گلهای تازه و زیبای بهاری به او نزدیک شدند.
ز یاقوت سرخ افسری بر سرشدرفشان ز زربفت چینی برش
هوش مصنوعی: بر روی سر او، درخشان و زیبا، تاجی از یاقوت سرخ قرار دارد و لباسش از پارچه زربفت چین است.
بدانست کای جادوی کار اوستبدو بد رسیدن ز کردار اوست
هوش مصنوعی: او فهمید که این جادوگری و هنری که دارد، نتیجهی کردار و کارهای خودش است.
چنین گفت کای شاه آزاد مردنگه کن که که فرزند با من چه کرد
هوش مصنوعی: او خطاب به شاه آزاد مرد میگوید: "ببین چه بلایی بر سر من آورد فرزندم."
چنین گفت شاپور بدنام راکه از پرده چون دخت بهرام را
هوش مصنوعی: شاپور بدنام به کسی گفت که چطور از میان پرده و حجاب، دختری شبیه به بهرام را مشاهده می‌کند.
بیاری و رسوا کنی دوده رابرانگیزی آن کین آسوده را
هوش مصنوعی: با کمک تو و با رسوایی دیگران، نژاد و اصل و نسب را به چالش میکشی و بر میانگیزی آن کینهای را که در آرامش است.
به دژخیم فرمود تا گردنشزند به آتش اندر بسوزد تنش
هوش مصنوعی: او به جلاد دستور داد تا گردنش را بزند و بدنش را در آتش بسوزاند.
سر طایر از ننگ در خون کشیددو کتف وی از پشت بیرون کشید
هوش مصنوعی: پرندهای که به خاطر ننگ خود را در خون غرق کرده، بالهایش را به شکلی نگرانکننده از پشت خود خارج کرده است.
هرانکس کجا یافتی از عربنماندی که با کس گشادی دو لب
هوش مصنوعی: هرکس که در جستجوی تو بود، دیگر نیازی به کسی ندارد و از دیگران دوری کرده است.
ز دو دست او دور کردی دو کفتجهان ماند از کار او در شگفت
هوش مصنوعی: با دور کردن دو کفت از دو دست او، جهانی که به دست او بود، در حیرت باقی مانده است.
عرابی ذوالاکتاف کردش لقبچو از مهره بگشاد کفت عرب
هوش مصنوعی: عرب با دستانی قوی و بازوهای نیرومندش لقب گرفت، زمانی که مهره را گشود و کفتار عرب را نشان داد.
وزانجا یگه شد سوی پارس بازجهانی همه برد پیشش نماز
هوش مصنوعی: سپس او به سوی سرزمین پارس بازگشت و همه مردم جهان به احترام او نماز خواندند.
برین نیز بگذشت چندی سپهروزان پس دگرگونه بنمود چهر
هوش مصنوعی: زمانی دیگر سپهر گذشت و پس از آن چهرهای تازه و دگرگون به خود گرفت.