بخش ۱
هوش مصنوعی: در شعر، یزدگرد به عنوان پادشاه بر جهان حکومت می‌کند و به برادرش کلاه می‌گذارد. او از مرگ ناشاد شاد است و به نامداران شهر می‌گوید که باید اول از خداوند نیایش کنند و دل‌هایشان را از ناراحتی خالی کنند. او از کسانی که به انصاف تمایل دارند حمایت می‌کند و به دل کینه و عداوت خاتمه می‌دهد. یزدگرد همچنین توصیه می‌کند که کسی که از خشم او دوری کند، در امان خواهد بود و از افراد بی‌رحمی که بر درویشان ستم می‌کنند برحذر می‌دارد.
اما به تدریج، پادشاهی او با بزرگ شدن قدرتش و کاهش مهر و محبت همراه می‌شود. خردمندان در نزد او خوار می‌شوند و او دیگر به کسی توجه نمی‌کند. خشم و جفا در وجود او جا می‌گیرد و هیچ کس جرات نزدیک شدن به او را ندارد. فرستادگان برای کمک به او می‌آیند ولی او از آنها روی برمی‌گرداند و می‌گوید از ارتباط با او ناامید نباشند. این وضعیت نشان‌دهنده تغییرات منفی در شخصیت و رفتار یزدگرد است.
چو شد پادشا بر جهان یزدگردسپه را ز دشت اندرآورد گرد
هوش مصنوعی: زمانی که یزدگرد بر سرزمین پادشاهی کرد، سپاه را از دشت به میدان آورد.
کلاه برادر به سر بر نهادهمی بود ازان مرگ ناشاد شاد
هوش مصنوعی: برادر کلاهی به سر گذاشت و به این ترتیب، از مرگ ناخوشایند خود را شاداب نشان داد.
چنین گفت با نامداران شهرکه هرکس که از داد یابند بهر
هوش مصنوعی: او به بزرگان شهر گفت که هر کسی که از عدالت بهرهمند شود، در واقع از نعمتهای خوب و ارزشمند برخوردار است.
نخست از نیایش به یزدان کنیددل از داد ما شاد و خندان کنید
هوش مصنوعی: ابتدا با نیایش و دعا به خداوند، دلهایمان را شاد و خوشحال کنید.
بدان را نمانم که دارند هوشوگر دست یازند بد را بکوش
هوش مصنوعی: من از کسانی که هوش و ذکاوت دارند، دور نمیشوم و اگر اقدام به کار بدی کنند، تلاش میکنم تا آنها را متوقف کنم.
کسی کو بجوید ز ما راستیبیارامد از کژی و کاستی
هوش مصنوعی: هر کسی که حقیقت را از ما جستجو کند، از نواقص و کمبودها آرامش خواهد یافت.
به هرجای جاه وی افزون کنیمز دل کینه و آز بیرون کنیم
هوش مصنوعی: هر جا که مقام و منزلت او را بالا ببریم، از دل کینه و حسد را دور خواهیم کرد.
سگالش نگوییم جز با ردانخردمند و بیداردل موبدان
هوش مصنوعی: در صحبتهایمان تنها با افراد عاقل و باهوش و کسانی که در دلشان آگاهی وجود دارد، باید به بررسی مسائل بپردازیم.
کسی را کجا پر ز آهو بودروانش ز بیشی به نیرو بود
هوش مصنوعی: کسی که روحش سرشار از محبت و لطافت است، مانند آهویی است که از دل جنگل به سوی نیرویی میشتابد.
به بیچارگان بر ستم سازد اویگر از چیز درویش بفرازد اوی
هوش مصنوعی: اگر کسی بر بیچارگان ظلم کند، هرگز نمیتواند خود را برتر از آنها ببیند، حتی اگر به چیزهای دنیوی دست یابد.
بکوشیم و نیروش بیرون کنیمبه درویش ما نازش افزون کنیم
هوش مصنوعی: بیایید تلاش کنیم و قدرت خود را به نمایش بگذاریم، تا بتوانیم به درویش محبت و توجه بیشتری عطا کنیم.
کسی کو بپرهیزد از خشم ماهمی بگذرد تیز بر چشم ما
هوش مصنوعی: کسی که از خشم ما دوری کند، به راحتی و سرعت از دید ما میگذرد.
همی بستر از خاک جوید تنشهمان خنجر هندوی گردنش
هوش مصنوعی: تن او همچون بستر، به دنبال خاک میگردد، اما همانند خنجری هندی، گردن او را تهدید می‌کند.
به فرمان ما چشم روشن کنیدخرد را به تن بر چو جوشن کنید
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که به اراده ما، هوش و فهم خود را مانند زرهی بر تن کنید و آن را روشن و آماده بسازید. به عبارتی دیگر، خرد و دانایی را به کار بگیرید و از آن بهرهمند شوید.
تن هرکسی گشت لرزان چو بیدکه گوپال و شمشیرشان بد امید
هوش مصنوعی: تن هر انسانی چون بید میلرزد، زیرا که گوپال و شمشیرشان، امیدی به همراه ندارند.
چو شد بر جهان پادشاهیش راستبزرگی فزون کرد و مهرش بکاست
هوش مصنوعی: زمانی که حکومت او بر جهان برقرار شد، بزرگیش بیشتر شد و محبتش کاهش یافت.
خردمند نزدیک او خوار گشتهمه رسم شاهیش بیکار گشت
هوش مصنوعی: در نزد پادشاه، افراد دانا و خردمند اعتبار و ارزش خود را از دست میدهند و تمامی آداب و رسوم سلطنتی بیفایده می‌شود.
کنارنگ با پهلوان و ردانهمان دانشی پرخرد موبدان
هوش مصنوعی: در کنار قهرمانان و بزرگان، همان دانش و خردی که از موبدان کسب شده است.
یکی گشت با باد نزدیک اویجفا پیشه شد جان تاریک اوی
هوش مصنوعی: کسی به تندی و نیکویی باد نزدیک او شد و او را که به بی‌رحمی معروف بود، با جان تاریکی که داشت، درک کرد.
سترده شد از جان او مهر و دادبه هیچ آرزو نیز پاسخ نداد
هوش مصنوعی: از دل او عشق و محبت پاک شد و هیچگونه امید و آرزویی هم به او جواب نداد.
کسی را نبد نزد او پایگاهبه ژرفی مکافات کردی گناه
هوش مصنوعی: هیچکس به نزد او جایگاهی ندارد؛ اگر عمیقاً به کیفر گرفتار شوی، گناه تو است.
هرانکس که دستور بد بر درشفزایندهٔ اختر و افسرش
هوش مصنوعی: هر کسی که به او ظلم و بدی شود، ستاره و مقام او در آسمان بالاتر میرود.
همه عهد کردند با یکدگرکه هرگز نگویند زان بوم و بر
هوش مصنوعی: همه با هم توافق کردند که هرگز درباره آن سرزمین و سرنوشتش صحبت نکنند.
همه یکسر از بیم پیچان شدندز هول شهنشاه بیجان شدند
هوش مصنوعی: همه به خاطر ترس و وحشت به هم پیچیدند و بیحال شدند، چون از جلال و هیبت پادشاه میترسیدند.
فرستادگان آمدندی ز راههمان زیردستان فریادخواه
هوش مصنوعی: فرستادگان از راه رسیدند تا صدای زیردستانی را که نیازمند کمک بودند، به گوش مسئولان برسانند.
چو دستور زان آگهی یافتیبدان کارها تیز بشتافتی
هوش مصنوعی: زمانی که از آن دستور مطلع شدی، سریعاً به انجام آن کارها پرداختی.
به گفتار گرم و به آواز نرمفرستاده را راه دادی به شرم
هوش مصنوعی: با کلام دلنشین و صدای ملایمت، فرستاده را به گونهای راه دادی که از شرم و حیا به خود آمده است.
بگفتی که شاه از در کار نیستشما را بدو راه دیدار نیست
هوش مصنوعی: شما گفتید که شاه در کار نیست و بنابراین شما راهی برای دیدار او ندارید.
نمودم بدو هرچ درخواستیبه فرمانش پیدا شد آن راستی
هوش مصنوعی: من هر چه خواستم به او نشان دادم و به دست آوردن آن، به خواستهاش انجام شد.