بخش ۱۰۲ - رباعی
هوش مصنوعی: این شعر زیبا با توصیف‌های عاشقانه و پرشکوهی از زیبایی‌های طبیعت و عشق آغاز می‌شود. شاعر از زیبایی چهره محبوبی به نام "رشک قمر" و "گل جمال" یاد می‌کند و تشبیه‌هایی از گل‌ها و نور خورشید را به کار می‌برد. سپس به مجلس بزم و شادی می‌پردازد که در آن شخصیت‌هایی همچون "خسرو" و "جمشید" در حال مهمانی و شادی هستند.
شاعر وارد توصیف شبستانی می‌شود که با زیبایی‌ها و زرق و برق توصیف می‌شود و از اشعار عاشقانه، گل‌ها و سوسن‌ها به عنوان نماد عشق و زیبایی استفاده می‌کند. همچنین، صحنه‌هایی از وصال و عشق بیان می‌شود که در آن "عروس روز" و "عروس شب" در کنار یکدیگر قرار دارند.
در ادامه، شاعر به فضایی پر از شادی و خنده در طبیعت می‌پردازد، جایی که عشق به عنوان ابزاری برای توصیف زیبایی و زندگی جاری است. این شعر در نهایت با تصاویری از صبح و زیبایی‌های ناشی از آن پایان می‌یابد و حالت شادابی و نور و روشنی را القا می‌کند.
ای آینه کرده در رخت روی امیدبر چشمم ازین حسد، سیه روزِ سپید
از حسادت [به آینه که در رُخَت روی امید دارد]، روز روشن در چشمم سیاه است.
به ز آن نبود که دیده دوزند آنجاکآیینه برابری کند با خورشید
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که نباید به این دلیل باشد که مردم به ظلم و بیعدالتی گوشهی چشمی دارند، چون در آن جا روشنایی و برابری به اندازهای وجود دارد که میتواند با نور خورشید رقابت کند.
چو مشاطه زدش در زلف شانهنسیم این بیت را زد بر ترانه:
هوش مصنوعی: وقتی نسیم با زلف او بازی می‌کند، زیباییاش را به گونهای به نمایش میگذارد که شبیه به یک ترانه زیبا به نظر میرسد.
از بس گره و پیچ که زلف تو نمودآمد شدن شانه در آن مشکل بود
هوش مصنوعی: به دلیل تعداد زیاد گرهها و پیچیدگیهای زلف تو، شانه کردن آن بسیار دشوار شده است.
در حل دقایق ارچه ره می‌پیموداز مشکل زلف، شانه مویی نگشود
هوش مصنوعی: هرچند که در مسائلی عمیق و پیچیده تلاش میکرد، اما نتوانست حتی با یک تار موی زلفش هم به نتیجه مطلوب برسد.
چو نیل خط کشیدندش به آوازبخواند این بیت را بر ساز شهناز
هوش مصنوعی: زمانی که نیل (رودی در مصر) به عنوان یک خط کشیده می‌شود، او با صدای خود این شعر را به نوازندگی میخواند.
روزی که فلک حسن تو را نیل کشیدچشم بد روزگار را میل کشید
هوش مصنوعی: روزی که آسمان زیبایی تو را ترسیم کرد، چشم بد روزگار به تو حسادت ورزید.
چو بر ابرو کمانش وسمه بنهادمغنی بر کمانچه ساز می داد:
هوش مصنوعی: زمانی که او وسمه را بر ابروی کمانیاش گذاشت، خواننده بر سازش آواز میخواند.
روی تو که آتشی در آفاق نهاد،بس داغ که بر سینه عشاق نهاد
هوش مصنوعی: چهره زیبا و جذاب تو مانند آتشی است که در دنیا پراکنده شده و بر دل عاشقان زخمهای زیادی وارد کرده است.
مشاطه چو چشم و طاق ابروی تو دیداز هوش برفت و وسمه بر طاق نهاد
هوش مصنوعی: وقتی آرایشگر زیبایی و شکل ابروهای تو را مشاهده کرد، به شدت تحت تاثیر قرار گرفت و از حال رفت و به تحسین آن پرداخت.
چو آمد غمزه اش با میل در نازفرو خواند این رباعی ارغنون ساز:
هوش مصنوعی: زمانی که با ناز و دلربایی خود، توجه دیگران را جلب کرد، این شعر بانگ جشن و شادمانی را میسراید.
چو میل ز جیب سرمه‌دان سر برکردنظّارهٔ چشمِ سیهِ دلبر کرد
هوش مصنوعی: هنگامی که میل سرمه از درون جیبش بیرون آمد، به تماشای چشمهای سیاه دلبر پرداخت.
خود را خجل و سرزده در گوشه کشیداز دست بتم خاک سیه بر سر کرد
هوش مصنوعی: او به خاطر معشوقش شرمنده و ناامید شده و در گوشهای نشسته است و برای ابراز غم و اندوهش، خاک سیاه بر سر خود میریزد.
چو شد در چشم شوخش سرمه پیدابهار افروز خواند این نظم غرا:
هوش مصنوعی: وقتی در نگاه معشوقش سرمه نمایان می‌شود، این زیبایی و جلوه، بهاری دلنشین میسازد.
ای خاک درِ تو سرمهٔ دیدهٔ ماهخور از هوس خاک رهت چشم به راه
هوش مصنوعی: ای خاک درِ تو، ای زمین که در ورودیات مانند سرمه برای چشمهای ماه میدرخشی، من از شدت آرزو و اشتیاقم به خاکی که در آن هستی، چشم انتظار تو هستم.
با خاک رهت که سرمه آرد در چشمجز میل که باد بر سرش خاک سیاه
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و عمق عشق اشاره دارد. شاعر به خاکی اشاره می‌کند که در مسیر محبوب است و آن را به سرمهای تشبیه می‌کند که در چشم مینشیند. این خاک، نشاندهنده عشق و ارادت بسیاری است، اما در عین حال، شاعر درونمایهاش را با تصویر باد که خاک را بر سر میپراکند، به نوعی اندوه و بیثباتی اشاره دارد. به طور کلی، این تصویر نشاندهندهی عشق عمیق و در عین حال شکننده به محبوب است.
چو بر برگ سمن خندید غازهسمن رخ زد بر آب این شعر تازه
هوش مصنوعی: زمانی که غاز روی برگ سمن (نوعی درخت) خندید، زیبایی سمن بر روی آب نمایان شد و شعری نو به وجود آمد.