غزل شمارهٔ ۷۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بی‌خبری انسان‌ها از رنج‌های ناشی از هوس و وابستگی به دنیا می‌پردازد. او می‌پرسد چرا انسان‌ها از آتش عشق و سوختن شمع وجود خود نمی‌هراسند و همچنان در پی لذت‌های زودگذرند. شاعر به این نکته اشاره می‌کند که عدم توجه به حقیقت و زندگی غیردانشورانه باعث می‌شود فرد در دام غم و افسردگی گرفتار شود. او بر این باور است که انسان‌ها باید از دنیای مادی و خودخواهی فراتر بروند و به جویای حقیقت و معانی عمیق‌تری از زندگی بپردازند. شاعر همچنین به پیوند بین آزادی و قفس وجودی اشاره می‌کند و از انسان می‌خواهد تا به سرشت واقعی خود نزدیک‌تر شود. در پایان، او به چالش‌های وجودی و معنوی اشاره می‌کند و از انسان‌ها می‌خواهد تا به آگاهی و بیداری برسند و از گرفتار شدن در دام دورویی و نفاق بپرهیزند.
ای غافل از رنج هوس آیینه‌پردازی چراچون شمع بار سوختن از سر نیندازی چرا
هوش مصنوعی: ای کسی که از دردهای ناشی از خواهشها غافلی، چرا مانند شمع که میسوزد و نور میدهد، بار سوختن و تحمل رنج را بر دوش نمیگذاری؟
نگشوده‌مژگان چون شرر از خویش‌کن قطع نظرزین یک دو دم زحمتکش جامی و آغازی چرا
هوش مصنوعی: چشمانم را به مانند شرارههای آتش نمیگشایم. بگذار از خودم و از این لحظات سخت، که فقط به یک یا دو دم میماند، جدا شوم. چرا باید به چیزهایی بیارزش فکر کنم؟
تاکی دماغت خون‌کند تعمیر بنیاد جسدطفلی‌گذشت ای بیخرد با خاک وگل بازی چرا
هوش مصنوعی: تا کی دماغت را با خراب کردن و تعمیر کردن بنیاد جسم یک کودک خونآلود کنی؟ ای بیخرد، چرا با خاک و گل بازی میکنی؟
آزادی‌ات ساز نفس آنگه غم دام و قفسبا این غبار پرفشان گم کرده پروازی چرا
هوش مصنوعی: آزادی تو به مانند صدای نفس است، اما غم و ناراحتی تو مانند دام و قفس است. در این فضای پر از غبار، چرا پرواز و آزادی ات را فراموش کردهای؟
گردی به جا ننشسته‌ای دل در چه عالم بسته‌ایاز پرده بیرون جسته‌ای واماندهٔ سازی چرا
هوش مصنوعی: دل خود را در چه دنیایی حبس کردهای؟ تو که از قید و بندها رهاییت دادهاند، چرا هنوز در چنبره تنهایی و بلاتکلیفی ماندهای؟
حیف است با سازغنا مغلوب خسّت زیستنتیغ ظفر در پنجه‌ات دستی نمی‌یازی چرا
هوش مصنوعی: حیف است که با ساز و آواز زندگی کنی و در عین حال بخاطر تنگنظری و خساست ضایع شوی. چطور می‌شود که شمشیری از پیروزی در دست داری و از آن استفاده نمیکنی؟
گر جوهر شرم و ادب پرواز مستوری دهدآیینه‌گردد از صفا رسوای غمازی چرا
هوش مصنوعی: اگر ویژگیهای شرم و ادب باعث شود که انسان به اندازه کافی خود را محفوظ نگه دارد، چرا آینه که به خاطر صفا و روشنیاش شناخته می‌شود، در این حالت به رسوایی و عیبجویی دچار می‌شود؟
تاب و تب‌کبر و حسد بر حق‌پرستان‌کم زندگر نیستی آتش‌پرست آخر به این سازی چرا
هوش مصنوعی: آدمهای متکبر و حسود کمتر میتوانند به مؤمنان و حقپرستان آسیب بزنند. اگر کسی به شکل نادرستی فقط به دنبال منافع خود باشد، دیگر چرا باید به این شیوه زندگی ادامه دهد؟
هرگز ندارد هیچکس پروای فهم خویشتنرازی وگرنه این قدر نامحرم رازی چرا
هوش مصنوعی: هیچکس به رازی که در خود دارد توجهی نمیکند و اگر میدانست این راز چقدر برای دیگران نامحرم است، این طور بیاحتیاطی نمیکرد.
از وادی این ما و من خاموش باید تاختنای‌کاروانت بی‌جرس در بند آوازی چرا
هوش مصنوعی: برای عبور از این دنیای خودخواهی و منیت، باید با سکوت و آرامش پیش رفت. ای کاروان، چرا بدون صدا و بانگی در مسیرت حرکت میکنی؟
محکوم فرمان قضا مشکل‌کشد سر بر هوااز تیغ گر غافل نه‌ای گردن برافرازی چرا
هوش مصنوعی: کسی که تحت تأثیر سرنوشت و تقدیر است، اگر غافل نباشد و هوشیار بماند، میتواند خود را از مشکلات نجات دهد و به موفقیت دست یابد. اما اگر بیتوجه باشد، ممکن است آسیب ببیند و نتواند به موفقیت برسد.
بیدل مخواه آزار دل از طاقت راحت گسل ای پا به دوش آبله بر خار می‌تازی چرا
هوش مصنوعی: نخواستن عذاب دل را از آنجا که راحتی را از دست میدهد، ای کسی که پا با درد در بوتههای خاردار راه میروی، چرا آنگونه به سمت درد و رنج میروی؟