غزل شمارهٔ ۱۳۸
هوش مصنوعی: این شعر بیانگر احساسات عمیق و پیچیده شاعر است که تحت تأثیر عشق، درد و جنون قرار دارد. شاعر با توصیف توفان در دل و اندیشه، به شدت درگیر احساسات خود شده است. او به تردید و حیرت خود اشاره می‌کند و از غم ناشی از عشق صحبت می‌کند. ارتباطات میان انسان‌ها و احساساتشان، همچون صدای دلنشین یک نوا، به تصویر کشیده شده است.
شاعر به تضاد میان زیبایی و درد عشق می‌پردازد و حسرت خود را از دست دادن چیزی ارزشمند ابراز می‌کند. او به ناپایداری و زوال زندگی نیز اشاره می‌کند و درمی‌یابد که زمان و پیری با وجود تلاشی برای تغییر، نمی‌تواند بر روح و ناخالصی‌های درونی تأثیر بگذارد. در نهایت، شاعر از سرنوشت و آینده خود نگران است و به دنبال یافتن معنا در عالم عشق و زندگی است.
چنان پیچیده توفان سرشکم کوه و هامون راکه نقش پای هم گرداب شد فرهاد و مجنون را
آشوب و تندی طوفان اشک من، چنان کوهها و دشتها را درنوردیده و به هم پیچیده است که حتی فرهاد و مجنون، که خود نماد عاشقان شوریدهاند، در این طوفان اشک، گرفتار گردابی شدند که ردّ پایشان را هم ناپدید کرد.
جنون می‌جوشد از مدّ نگاه حیرتم امابه جوی رگ صدا نتوان شنیدن موجهٔ خون را
از کشش و امتداد نگاهِ پرحیرت من، دیوانگی همچون موجی می‌جوشد،اما در جویبار رگِ صدا (یعنی در گفتار و فریاد)، نمیتوان موج خون را شنید.
چو سیمت نیست خامُش‌کن که صوتت بی‌اثر گرددصداهای عجایب از ره سیم است قانون را
اگر سیم (سیم ساز) نداری، خاموش باش، چون صدایت بی‌اثر خواهد شد؛زیرا قانون (ساز قانون) صدای شگفتانگیز خود را از راه سیم پدید میآورد.
تبسم از لب او خط کشید آخر به خون مننپوشید از نزاکت پردهٔ این لفظ مضمون را
لبخند معشوق، که باید مایهٔ لطف باشد، سرانجام مرا به خون کشاند،و با وجود همهٔ ظرافتش، این معنای خونریز و کشندهٔ لبخند را پنهان نکرد.
به هرجا می‌روم ازحسرت آن شمع می‌سوزمجهان آتش بود پروانهٔ ازبزم‌بیرون را
هرجا می‌روم، از حسرت آن شمع (معشوق) میسوزم؛زیرا برای پروانهای که از مجلس شمع بیرون افتاده، همهٔ جهان آتش است.
درشتی‌ها گوارا می‌شود در عالم الفترگ سنگ ملامت رشتهٔ جان بود مجنون را
در دنیای دوستی و محبت، سختیها خوشایند میشوند؛چنانکه در رگ سنگِ ملامت، رشتهٔ جانِ مجنون جای داشت.مجنون حتی از ملامت مردم تغذیه میکرد؛ یعنی در عشق، حتی رنجها هم لذتبخشاند.
به خون می‌غلتم از اندیشهٔ ناز سیه‌مستیکه چشم شوخ او در جام می حل‌کرد افیون را
از اندیشیدن به ناز آن سیهمست (معشوق با چشمان مست و سیاه) غرق خون میشوم،زیرا چشم شوخ او در جام می، افیون را حل میکرد (سُکرش را دوچندان میساخت).
دل داناست، گر پرگار گردون مرکزی داردچو جوش می، سر خم، مغز می‌داند فلاطون را
دل، اگر مانند پرگار آسمان (گردون) مرکزی داشته باشد، داناست؛چنانکه جوشیدن شراب، سرچشمهٔ خود را میشناسد، و فلسفهٔ ناب (مغز می) با حکمت افلاطون سنجیده می‌شود.
چه سازد موی پیری با دل غفلت‌سرشت منکه بر آلایش باطن تصرف نیست صابون را
موی سپید پیری چه کار میتواند با دل غافل من بکند،وقتی که صابون هم توانایی پاککردن آلودگی درون را ندارد.
مشو ز افتادگان غافل که آخر سایهٔ عاجزبه پهلو زیردست خویش سازد کوه و هامون را
از افتادگان (ناتوانان) غافل نباش،زیرا حتی سایهٔ ناتوان نیز سرانجام کوه و دشت را زیر پهلوی خود میگیرد (بر آنها میافتد).
ز سرو و قمریان پیداست بیدل کاندرین گلشنبه سر خاکستر است از دور گردون طبع موزون را
ای بیدل حتی در «گلشن» که نماد زیبایی و زندگی است، میتوان دید؛ چگونه «سرو» و «قمری» هم که باید سرزنده و خوشنوا باشند، حالتی گرفته دارند و این نشان میدهد که گردش روزگار، شعلهٔ شادی را با خاکستر غم خاموش کرده است.