غزل شمارهٔ ۷۶۸
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بیان حالت‌های عشق و عواطف انسانی می‌پردازد. او به تماشای دل غیرمحرم اشاره می‌کند و از تأسف ناشی از آن سخن می‌گوید. زیبایی واقعی را در عرق شرم و حیا می‌داند و به این نکته اشاره می‌کند که درد معشوق فراتر از غم عاشق است.
شاعر بیان می‌کند که حتی در آشفتگی‌های زندگی نیز باید به شناخت خود پردازد و از عشق ورزی بیدلیل پرهیز کند. همچنین به عمق عشق و وابستگی به معشوق و تغییراتی که در وجود انسان به وجود می‌آورد اشاره می‌کند. او به وجود غیرت در دل و غفلت از حقیقت عشق نیز اشاره می‌کند و می‌گوید که تنها خود فرد می‌تواند در آینه دلش را ببیند.
در نهایت، شاعر از اضطراب و وحشت ناشی از بیدلی و تنهایی سخن می‌گوید، و به این نکته تأکید می‌کند که در بین همه چیز، نفس و وجود خود انسان دارای اهمیت ویژه‌ای است.
دیده‌ای راکه به نظاره دل محرم نیستمژه برهم زدن از دست تاسف کم نیست
هوش مصنوعی: کسی که دلش به کسی مرتبط نیست، دیدن او چه فایدهای دارد؟ فقط با چشم بر هم زدن و حسرت خوردن، هیچ چیزی عوض نمیشود.
موج در آب‌گهر آینهٔ همواری‌ستدل اگر جمع شود کار هوس در هم نیست
هوش مصنوعی: موج در آب و مروارید مانند آینهای صاف است. اگر دل انسان متمرکز شود، دیگر در کارهای هوسآلود تردیدی نیست.
حسن را بی‌عرق شرم طراوت نبودگل کاغذ به از آن‌گل‌که بر او شبنم نیست
هوش مصنوعی: حسن و زیبایی بدون شرم و حیا مانند گل کاغذی است که به جای اینکه طراوت و تازگی واقعی داشته باشد، فقط ظاهری زیبا دارد؛ چون بدون شبنم و رطوبت طبیعی، حیات و زیبایی واقعی را ندارد.
درد معشوق فزونتر ز غم عشاق استچاک چون سینهٔ گندم به دل آدم نیست
هوش مصنوعی: دردی که معشوق تجربه می‌کند، بیشتر از غم عاشقان است؛ مانند اینکه چاک سینهٔ گندم در دل آدم وجود ندارد.
موی ژولیده مدان جوهر تجرید جنونکه سرافرازی قدر علم از پرچم نیست
هوش مصنوعی: موهای آشفته را نشانی از جنون و بیسامانی ندان، چرا که ارزش و عظمت علم به خود علم و دانایی بستگی دارد و نه به ظواهر و نشانهها.
همچو ابر آینه‌دار عرق شرم توایمخاک ما گر همه بر باد رود بی‌نم نیست
هوش مصنوعی: ما هرگز در این دنیا به بیهدف بودن و بینتیجه بودن نمیانجمن. حتی اگر تمام خاک و منابع ما از بین برود، باز هم عرق شرم و حیا را از خود به نمایش میگذاریم، مشابه ابری که در آسمان همیشه تابناکی و زیبایی را نشان میدهد.
غیرتت پردهٔ‌غفلت به‌دل و دیده‌گماشتتا تو پیدا نشوی آینه در عالم نیست
هوش مصنوعی: غیرت تو باعث شد که پردهای از غفلت بر دل و چشمانت بپوشند تا دیگر نتوانی خود را پیدا کنی. در دنیا هیچ آینهای نیست که تصویر تو را نشان دهد.
طوطی‌ات هیچ رهی-آینهٔ دل نشکافتتا بدانی که تو را جز تو کسی همدم نیست
هوش مصنوعی: طوطی تو هیچ راهی ندارد و دل تو به هیچ چیز شکاف نمیخورد تا بفهمی که جز خودت هیچکس نیست که در کنارت باشد.
ای جنون داغ شو ازکلفت عریانی مندامنش داده‌ام از دست و گریبان هم نیست
هوش مصنوعی: ای جنون، به خاطر عریانی و بیپناهی من، حرارت شو! من در دامن خود، هیچ چیزی ندارم و از دستم نیز خارج شده است.
هستی عاریت‌ام سجده به پیشانی بستدوش هرکس به ته بار رود بی‌خم نیست
هوش مصنوعی: وجود من امانتی است که به خاک سر تعظیم مینهد و هر کسی که به انتهای دریا برسد، بدون کمر خمیده نمیشود.
باعث وحشت جسم است نفسها بیدلخاک تا هم‌نفس باد بود بی‌رم نیست
هوش مصنوعی: سبب ترس و وحشت تن، تنهایی و خلوت است. وقتی که آدمی با باد همدم باشد، دیگر از چیزی نمیترسد.