غزل شمارهٔ ۱۱۳۱
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی مفاهیمی مانند قضا و قدر، عشق و عرفان، و معنای زندگی می‌پردازد. شاعر در ابتدای شعر به تأمل در تقدیر و سرنوشت خود اشاره می‌کند و از تلاش برای فهم آن می‌گوید. او به زوایای مختلف عشق و جنون می‌نگرد و از حال «مستان» و لذت‌های معنوی سخن به میان می‌آورد. در طول شعر، به تضاد میان دنیای مادی و معنوی اشاره می‌شود و در نهایت، شاعر به درک عمیق‌تری از خود و جهان پیرامونش می‌رسد. او از گذر عمر و پیری نیز به نرمی یاد می‌کند و تأکید می‌کند که همه‌ی این جستجوها و تجربیات به درک عشق و وجود الهی منتهی می‌شود.
روزی که قضا سر خط آفاق رقم زدگفتم به جبینم چه‌نوشتندقلم‌زد
هوش مصنوعی: روزی که مقدر شد سرنوشت عالم نوشته شود، من به پیشانیام نگاه کردم و دیدم چه بر سرنوشت من نوشتهاند و قلمی نقش آن را ثبت کرد.
غافل مشوید از نفس نعل درآتشسرتا قدم شمع درین بزم قدم زد
هوش مصنوعی: از غفلت دور باشید؛ زیرا نفستان میتواند خطرناک باشد. تمام وجودتان در این مجلس مانند شمع است که در آتش میسوزد.
چون مو به نظر سخت نگون‌سار دمیدیمفواره این باغ به غربال علم زد
هوش مصنوعی: ما مانند موهای نازک و شکننده، به یاد مرگ و زوال زندگی فکر میکنیم. در این میان، مانند چشمهای که با آب زلال خود در باغ میغلتد، سعی میکنیم دانش و معرفت را به دست آوریم و آن را درک کنیم.
ساز طرب محفل اقبال شکست استجامی‌که شنیدی تو قلک بر سر جم زد
هوش مصنوعی: آوای شادی در جمع خوشبختی، به پایان رسیده است. آن جامی که دربارهاش شنیدی، بر سر جم شکسته شده است.
زین خیره نگاهی که شهان راست به درویشپیداست که بر چشم یقین گرد حشم زد
هوش مصنوعی: این بیت به اهمیت نگاه و توجه شاهان به درویشان اشاره دارد. در حقیقت، با نگاهی دقیق و قاطع، درویشان از نظر معنوی و درونی قابل درک هستند و این نگاه گواهی بر قدرت و اعتقاد واقعی آنان است. این مضمون نشاندهنده تاثیری است که نگاه عمیق و آگاهانه میتواند بر شناخت انسانها داشته باشد.
واعظ به تکلف ندهی زحمت مستاناز باده نخواهد لب ساغر به قسم زد
هوش مصنوعی: واعظ به زحمت نیفتد و تلاش نکند، چرا که مستان از نوشیدن شراب دست نمیکشند و لب به ساغر نخواهند زد، مگر با قسم و قسمخوردن.
صد شکر که چون صبح نکردیم فضولیبا ما نفسی بود که بر آینه کم زد
هوش مصنوعی: خیلی خوشحالم که صبح را بدون ایجاد مزاحمت و بیدلیل شروع کردیم و تنها نفسی که در کنار ما بود، به آرامی بر آینه افتاد.
خواب عجبی داشت جهان لیک چه حاصلدل کرد جنونی که نفس تا به عدم زد
هوش مصنوعی: جهان خواب عجیبی را تجربه کرد، اما چه فایده؟ دل دچار جنون شد، و نفس تا مرز نیستی پیش رفت.
فریاد که یک سجده به دل راه نبردیمکوری همه را سر به در دیر و حرم زد
هوش مصنوعی: آهی کشیدیم که یک بار هم به دل خود سجده نکردیم و در نتیجه، همگان را به بیخبری واداشتیم، حتی در مکانهای مقدس.
اقبال عرق کرد ز سامان حبابمتا کوس به شهرت زند از شرم به نم زد
هوش مصنوعی: اقبال با تلاش و کوشش خود از حباب من به هیجان آمد و به گونهای که از شرم نم زد، آماده است که صدای موفقیت و شهرت را به اوج برساند.
یارب دم پیری به چه راحت مژه بندمبی سایه شد آن گوشهٔ دیوار که خم زد
هوش مصنوعی: ای کاش در دوران پیری بتوانم به راحتی بخوابم، اما دیگر آنجا که مرا پناه میداد، دیگر سایهاش نیست و آنجا را ترک کرده است.
بیدل سپر افکند چو مژگان ز ندامتدستی که ز دامان تو می خواست بهم زد
هوش مصنوعی: بیدل با اشکهایی که از ندامت و پشیمانیاش میریخت، خود را از درد و رنج رهایی بخشید. او دستی که به دنبال نجات از دامان تو بود، به هم ریخت.