غزل شمارهٔ ۱۱۳۷
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بیان اندیشه‌ها و احساسات عمیق خود می‌پردازد. او از حالت شکنندگی و تغییرپذیری زندگی صحبت می‌کند و این که چگونه شرایط مختلف می‌توانند تأثیر زیادی بر روح و روان انسان بگذارند. شاعر به نوعی دلتنگی و ناامیدی اشاره دارد و در عین حال به جستجوی freedom یا آزادی درعین زندان‌های اجتماعی و روانی اشاره می‌کند.
شعر به زیبایی بین واژه‌ها و تصاویری از عشق، جنون، و جستجو برای هویت در دنیای پر از وهم و خیال می‌چرخد. او به این نکته می‌پردازد که چگونه افراد باید از ننگ و ذلت دوری کنند و در عین حال به فریب‌ها و عزت اجتماعی توجه داشته باشند. در نهایت، شاعر به مبارزه و قهرمان‌پروری برای رسیدن به اهداف و آرزوهای خویش دعوت می‌کند.
چو شمع از ساز من دیگرکدام آهنگ برخیزدجبین بر خاک مالد گر ز رویم رنگ برخیزد
هوش مصنوعی: مانند شمعی که فقط در سکوت خود میسوزد، آیا از وجود من آهنگ دیگری برمیخیزد؟ اگر من رنگی از چهرهام برافراشته شود، آیا جبینم بر خاک خواهد افتاد؟
مژه واکردن آسان نیست زبن خوابی که من دارمز صیقل آینه پاها خورد تا زنگ برخیزد
هوش مصنوعی: باز کردن مژهها برای من آسان نیست به خاطر خواب عمیقی که دارم. تا زمانی که آینه صیقل نخورد و زنگار از آن برطرف نشود، این کار دشوار به نظر میرسد.
جهان ما و من ناموسگاه وهم می‌باشدچه امکان است از اینجا رسم نام و ننگ برخیزد
هوش مصنوعی: جهان ما و خودمان جایی است که خیالات و توهمات در آن جای دارند، بنابراین نمیتوان انتظار داشت که از این مکان، چیزی واقعی و ماندگار مانند نام و ننگ به وجود بیاید.
غرورش را بساط عجز ما آموخت رعناییکه آتش در نیستان چون فتد آهنگ برخیزد
هوش مصنوعی: غرور او به ما یاد داد که وقتی ضعف و ناتوانی نشان میدهیم، زیبایی و جاذبهاش بیشتر نمایان میشود، مثل این که وقتی آتش به نیستان میافتد، نیها به یکباره حرکت میکنند.
گر آزادی درین زندان‌سرا تا کی به خون خفتندل بی‌مدعا از هر چه گردد تنگ برخیزد
هوش مصنوعی: اگر آزادی در این زندان ادامه داشته باشد، دل بیادعا که به خاطر سختیها خون میخورد، از هر چیز تنگی برمیخیزد.
جنون زین دشت و در هر جا غبار وحشتم گیردکنم گردی که دور از من به صد فرسنگ برخیزد
هوش مصنوعی: در هر کجا که جنون و وحشت من را فرا گیرد، به گونهای خاکی برمیافزايم که حتی از صد فرسنگ دورتر هم دیده شود.
فلک در گردش است از وهم ممکن نیست وارستنمگر از پیش چشم این کاسه‌های بنگ برخیزد
هوش مصنوعی: جهان در حرکت است و انسان نمیتواند از قید سرنوشت و آنچه که در قدرت او نیست رهایی یابد، مگر اینکه تصورات و خیالاتی که در ذهن دارد از میان برود و دور شود.
به حرف و صوت ازین کهسار نتوان برد افسردنقیامت صور بندد بر صدا تا سنگ برخیزد
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به این است که در صدای بلند و هیاهوی این کوهها نمیتوان به راحتی سخن گفت و در واقع، این صدا گویا بر سرنوشت و حادثهای بزرگ که در آینده رخ خواهد داد، تاثیر دارد. به گونهای که حتی صداها و سنگها نیز از جا بلند میشوند و بر واقعیتها اثر میگذارند.
گرانجانی مکن تا ننگ خفّت کم‌کشد همتکه هر کس مدتی یکجا نشیند لنگ برخیزد
هوش مصنوعی: نگران نباش تا اینکه خجالت و سرافکندگیات کمتر شود، زیرا هر کسی اگر مدتی در یک جا باقی بماند، بالاخره با مشکل و ناراحتی برمیخیزد.
فریب صلح از تعظیم مغروران مخور بیدلرگ گردن چو برخیزد به عزم جنگ برخیزد
هوش مصنوعی: به فریب آرامش و صلح اعتماد نکن، بیدل. وقتی که رگ گردن به نشانه عزم نبرد ورم کند، باید برای جنگ آماده باشی.