غزل شمارهٔ ۱۱۶۱
هوش مصنوعی: این شعر به بیان آرزوها و حسرت‌های شاعر پرداخته و همچنین به فقدان و دوری از محبوب اشاره دارد. شاعر در تلاش است تا از طریق نامه‌نگاری و ارسال پیام، احساسات خود را به معشوق منتقل کند، اما تمامی تلاش‌هایش بی‌نتیجه می‌ماند. او حس می‌کند که عشق و اشتیاقش به معشوق عمیق و سوزان است، اما به نظر می‌رسد که هیچ پاسخی نمی‌گیرد. شعر به طور کلی نمایانگر تنهایی، دلشکستگی و تلاش‌های بی‌امید شاعر برای جلب توجه و محبت محبوبش است. در نهایت، شاعر به ناامیدی از دنیا و هنر اشاره می‌کند و این که هنر واقعی در محافل پر از بی‌احساسی و بی‌عملی گم شده است.
همه راست زین چمن آرزو، که به کام دل ثمری رسدمن و پرفشانی حسرتی، که ز نامه گل به سری رسد
هوش مصنوعی: همه در این چمن به دنبال آرزو هستند، که شاید چیزی به دلخواهشان پیدا کنند. اما من با حسرتی روبهرو هستم، مانند نامهای که از گلها به سرم رسیده است.
چقدر ز منت قاصدان، بگدازدم دل ناتوانبه بر تو نامه‌بر خودم، اگرم چو رنگ پری رسد
هوش مصنوعی: چقدر از انتظار پیامآوران، دل ضعیف و ناتوانم را به آتش کشیدم. ای کاش نامهام را به خودم برسانم، اگر هم که شبیه رنگ پریدهای به نظر بیایم.
نگهی نکرده ز خود سفر، ز کمال خود چه برد اثربرویم در پی‌ات آنقدر که به ما ز ما خبری رسد
هوش مصنوعی: به خاطر کمال و بزرگی خود، ما بدون اینکه درباره خود سفری کنیم، اثر و نشانهای برداشت نکردهایم. اما ما به دنبال تو میرویم، آنقدر که از حال خود خبری به ما برسد.
شرر، طبیعت عاشقان، به فسردگی ندهد عنانتب موج ما نبری گمان، که به سکتهٔ گهری رسد
هوش مصنوعی: شوق و هیجان عاشقان هیچگاه به سستی و خاموشی نمیرسد. تصور نکنید که جریان عشق به آرامش خواهد رسید؛ زیرا ممکن است آن عشق به نوعی سکته و توقف دچار شود.
به‌کدام آینه جوهری،کشم التفاتی از آن پریمگر التماس‌گداز من به قبول شیشه‌گری رسد
هوش مصنوعی: به کدام آینهای میتوانم امید داشته باشم که جلب توجه آن پری زیبا را بکنم، مگر اینکه درخواست و التماس من به گداخته شدن در دل شیشهگر برسد و او به من توجه کند.
به تلاش معنی نازکم،که درین قلمرو امتحاننرسم اگر من ناتوان، سخنم به موکمری رسد
هوش مصنوعی: به تلاش نکن، زیرا اگر من نتوانم در این عرصه امتحان پس بدهم، صحبتهایم به جایی نمیرسد.
ز معاملات جهان کد، تو برآکزین همه دام و ددعفف سگی به سگی خورد، لگد خری به خری رسد
هوش مصنوعی: از معاملات دنیا دوری کن، زیرا تلهها و خطرات زیادی وجود دارد. اگرچه چیزی بیارزش به نظر می‌رسد، اما در نهایت به خودت آسیب میزند و به همنوعان تو نیز آسیب خواهد رسید.
به چنین جنونکدهٔ ستم، ز تظلم توکراست غمبه هزار خون تپد از الم،که رگی به نیشتری رسد
هوش مصنوعی: در چنین مکانی پر از جنون و ستم، غم به خاطر مظلومیت تو به شدت وجود دارد، به گونهای که درد و رنج، هر لحظه مانند خون از دل بیرون میزند و گویی به اندازهای عمیق است که به یک جراحت بزرگ می‌رسد.
همه جاست شوق طرب‌کمین، ز وداع غنچه‌گل‌آفرینتو اگر ز خود روی اینچنین به تو از تو خوبتری رسد
هوش مصنوعی: شوق خوشی و شادی در هر جا وجود دارد، و به خاطر جدایی تو، که مانند گل زیبایی هستی، اگر از خودت فاصله بگیری، کسی بهتر از تو به سراغت خواهد آمد.
به هزارکوچه دویده‌ام، به تسلّیی نرسیده‌امز قد خمیده شنیده‌ام،که چو حلقه شد به دری رسد
هوش مصنوعی: به هزاران کوچه و مسیر رفتهام، اما نتوانستهام به آرامشی دست پیدا کنم. از قدیمیها شنیده‌ام که وقتی انسانی به درون دچار خمیدگی و مشکل میشود، گویی مانند حلقهای است که باید به در باز گردید.
زکمال نظم فسون اثر، بگداخت بیدل بیخبرچه قیامت است بر آن هنرکه به همچو بی‌هنری رسد
هوش مصنوعی: به خاطر زیبایی و نظم این اثر، دل بیخبر بیدل به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است. چه حادثهای است برای آن هنری که به این سطحی از بی‌هنری برسد.