غزل شمارهٔ ۱۱۶۶
هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به مسائلی از جمله عشق، اشک، انتظار و حسرت اشاره می‌کند. او بیان می‌کند که دلها با نگاه مژگان کسی به آرامش می‌رسند و در دنیای عشق، نشانه‌های محبت و گریه‌های عاشقانه وجود دارد. شاعر همچنین به زیبایی بهار و بوی ریحان اشاره می‌کند و حسرت دوری را احساس می‌کند. او به دشواری‌ها و تنگناهای عشق اشاره می‌کند و از ضرورت محبت و دوست داشتن در جامعه صحبت می‌کند. در نهایت، شاعر به تلاش و کوشش در علم و عمل تاکید می‌کند و از بی‌عملی و خاموشی انتقاد می‌کند. کل مضمون بیانگر جستجوی عشق و معنای زندگی در میان مشکلات و ناملایمات است.
کار دلها باز از آن مژگان به سامان می‌رسدریشهٔ تاکی به استقبال مستان می‌رسد
هوش مصنوعی: کار دلها با زیبایی و ناز مژگان به سرانجام می‌رسد، مانند ریشهٔ تاک که به سوی میپرستان جان میگیرد.
اشک امشب بسمل حسن عرق توفان کیستزبن پر پروانه پیغام چراغان می‌رسد
هوش مصنوعی: در کنارههای شب، اشکهای من به خاطر زیبایی تو جاری شده است. آیا کسی میداند که از زبان پروانه، خبر از روشنایی و زیبایی به کجا می‌رسد؟
از بهار آن خط نو رسته غافل نیستممدتی شد در دماغم بوی ریحان می‌رسد
هوش مصنوعی: مدتی است که بوی خوش ریحان در فضا حس میشود و من از زیبایی و شادابی بهار غافل نیستم.
آب می‌گردد دل از بی‌دست‌وپایی‌های اشکدر کنارم از کجا این طفل گریان می‌رسد
هوش مصنوعی: آب به خاطر بیکسی و نداشتن دست و پا، در دل من میچرخد و من میپرسم این کودک گریان از کجا به نزدیک من میآید؟
سطر چاکی از خط طومار مجنون خواندنیستقاصد ما نامه در دست از گریبان می‌رسد
هوش مصنوعی: یک بخش از نامه مجنون جالب و خواندنی است، قاصد ما با نامهای در دست، از دل مشکلات به ما می‌رسد.
بی‌محبت در وطن هم ناشناسایی‌ست عامبهر یک دل بوی پیراهن به کنعان می‌رسد
هوش مصنوعی: بدون محبت، حتی در وطن هم انسان شناخته شده نیست. هر کسی به محض اینکه دلش را به عشق بسپارد، بوی پیراهنش به کنعان می‌رسد.
بس که بر تنگی بساط عشق امکان چیده‌اندصد گریبان می‌درّد تا گل به دامان می‌رسد
هوش مصنوعی: به خاطر تنگنای عشق، آنقدر مشکلات و دردها پیش میآید که به هزار و یک شیوه تلاش میشود تا در نهایت محبت و زیبایی به دست آید.
فرصت تمهید آسایش در این محفل کجاستخواب ها رفته ست تا مژگان به مژگان می‌رسد
هوش مصنوعی: در این جمع، فرصت برای فراهم کردن آرامش کجا است؟ خوابها رفتهاند و حالا دو چشم به هم می‌رسند.
دل به آفت واگذار و ایمن از توفان برآبر کنار این کشتی از هول نهنگان می‌رسد
هوش مصنوعی: دل خود را به خطرات و مشکلات بسپار و نگران طوفانها نباش. در کنار این کشتی، از وحشت نهنگها نجات خواهی یافت.
قطع کن از نعمت الوان که اینجا چرخ هممی‌نهد صد ریزه برهم تا به یک نان می‌رسد
هوش مصنوعی: نمیتوان به راحتی از نعمتها و لذتهای گوناگون چشمپوشی کرد، چرا که در این دنیا حتی چرخ زندگی نیز با وجودی سختیها، به تلاش و کوشش ادامه میدهد تا به یک برکت ساده برسد.
حاصل غواص این دریا پشیمانی بس استوصل گوهر گیر اگر دستت به دامان می‌رسد
هوش مصنوعی: اگر کسی در پی جواهر و زیباییهای ارزشمند باشد، باید از درد و رنج غفلت و پشیمانی خود بگذرد. پس اگر به منبع و سرچشمه این زیباییها دسترسی داری، از آن بهرهمند شو و غفلت نکن.
در کمند سعی نیکی چین کوتاهی خطاستتا به هر دامن که خواهی دست احسان می‌رسد
هوش مصنوعی: هر کس باید در تلاش برای انجام کارهای نیک باشد و در این مسیر هیچ گونه کوتاهی نکند، زیرا این تلاش به او این امکان را میدهد که به هر فردی که میخواهد کمک کند.
خاکساری در مذاق هیچکس مکروه نیستمنّت این وضع بر گبر و مسلمان می‌رسد
هوش مصنوعی: درک این که هیچکس از تواضع و فروتنی بدش نمیآید، نشاندهندهٔ ویژگیای است که نه تنها برای افراد بیاعتبار بلکه برای همه، چه مسلمان و چه غیرمسلمان، پذیرفته شده است.
پیشه بسیار است بیدل بر خموشی ختم کنسعی در علم و عمل اینجا به پایان می‌رسد
هوش مصنوعی: بسیاری کارها وجود دارد که در سکوت انجام میشود. تلاش برای دانش و عمل اینجا به پایان می‌رسد.