غزل شمارهٔ ۱۳۱۲
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به نقد و تحلیل وضعیت جامعه و افراد می‌پردازد. او به فریبکاری برخی فقیهان اشاره می‌کند که خود را در مقام‌هایی متعالی نشان می‌دهند، در حالی که در واقع چیزی جز ظاهری رنگین ندارند. شاعر به عبرت‌گیری از وضعیت سرو و بید اشاره می‌کند و خاطرنشان می‌سازد که در این چمن، همه در تلاش برای نشان دادن خود هستند. همچنین، او به ناتوانی برخی در درک ارزش خود و زحمات بی‌فایده آن‌ها اشاره می‌کند. شاعر تأکید می‌کند که نباید از تلاش‌های دیگران غافل شد، زیرا در این دنیای پر از فریب، هر کس باید خود را بشناسد و تلاش کند.
صفا فریب فقیهان نفس گداخته‌اندکه هر طرف چو تیمم وضوی ساخته‌اند
هوش مصنوعی: آرامش و زیبایی ظاهری به خاطر ظواهر مذهبی و رفتارهای فقیهان و روحانیون به وجود آمده است، در حالی که آن‌ها فقط به نشانهای ظاهری پرداختهاند و در حقیقت باطن و روح واقعی را نادیده گرفتهاند.
درین بساط به جز رنگ رفته چیزی نیستکسی چسان برد آن بازییی که باخته‌اند
هوش مصنوعی: در این دنیا چیزی جز رنگ و ظاهر باقی نمانده است. کسی نمیداند چگونه میتواند بازیای را ببرد که در حقیقت باخته و از دست رفته است.
ز وضع بی‌بری سرو و بید عبرت‌گیرکه گردنند و عجب مختلف فراخته‌اند
هوش مصنوعی: از دقت به شرایط سوزن و بید، درس عبرتی بگیر که آن‌ها چطور با قامتهای متفاوت و شکلهای گوناگون خود، به زیبایی فرمی و شگفتی خاصی دست یافتهاند.
مآل رونق گل تا به داغ پنهان نیستدرین چمن همه طاووس‌های فاخته‌اند
هوش مصنوعی: سرانجام زیبایی گل به یک راز پنهان ختم نمیشود؛ در این باغ همهی طاووسها در حقیقت در نقش فاختهها هستند.
ز عرض شوکت دونان مگو که موری چندز بال بر سر خود تیغ فتنه آخته‌اند
هوش مصنوعی: از بزرگی و شوکت انسانهای پست و حقیر چیزی مگو، چون موران بر سر خود شمشیر فتنه و آشوب را آماده کردهاند.
مده ز سعی فضولی غبار امن به بادبه هیچ ساختگان قدر خود شناخته‌اند
هوش مصنوعی: از تلاش‌های بیهوده پرهیز کن، چرا که آرامش را به باد میدهد. تنها آن‌ها که خود را به خوبی شناخته‌اند، ارزش واقعی خود را درک کردهاند.
ز استقامت یاران عرصه هیچ مپرسچو شمع جمله علمهای رنگ باخته‌اند
هوش مصنوعی: از استقامت و پایداری یاران چیزی نپرس، چرا که مانند شمع، همه علمها و دانستهها رنگ باخته و کمرمق شدهاند.
به گرد قافلهٔ رفتگان رسیدن نیستنفس مسوز که بسیار پیش تاخته‌اند
هوش مصنوعی: نمیتوان به جمع کسانی که رفتهاند رسید، پس نفس خود را نسوزانید چرا که بسیاری قبل از شما راه را پیمودهاند.
مباش غافل از انداز شعر بیدل ماشنیدنی‌ست نوایی که کم نواخته‌اند
هوش مصنوعی: مراقب باش که از شعر و احوال بیدل غافل نباشی. صدای او آنقدر دلنشین است که کمتر کسی مانند آن را نواخته است.