غزل شمارهٔ ۱۳۱۶
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بیان تلاش‌ها و آرزوهای انسان‌ها می‌پردازد که در جستجوی دست یافتن به لذات و خوشی‌ها هستند، اما در نهایت از بسیاری چیزها صرف‌نظر کرده‌اند. افراد به خاطر حرص و طمع، از چیزهایی که می‌توانند به خوشبختی‌شان کمک کنند، دست می‌کشند. شاعر به بی‌ثباتی و ناپایداری این تلاش‌ها اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه انسان‌ها کوشش می‌کنند، اما در نهایت به ذلت و ناامیدی می‌رسند. در این میان، یادآور می‌شود که زیبایی‌ها و لذت‌های زندگی ممکن است از بین بروند و انسان‌ها به دلیل ترس از خطرات، از تجربیات خود عقب‌نشینی می‌کنند. در نهایت، شاعر به نادانی و خودآگاهی ناقص ما اشاره می‌کند و این‌که چگونه گاهی اوقات از حقیقت خود بی‌خبر هستیم.
دونان که در تلاش گهر دست شسته‌اندچون سگ به استخوان چقدر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: کسانی که در جستجوی گنج و ثروت هستند، مانند سگی که به دنبال استخوان میگردد، هر چقدر هم تلاش کنند و از خود مایه بگذارند، به نتیجه نمیرسند.
بر خوان وهم منتظران بساط حرصنی خشک دیده‌اند و نه تر، دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: در میهمانی و جمع افرادی که منتظرند، کسانی را میبینی که به دنبال آرزوهای خود هستند، ولی نه به شدت خواهان آنها و نه امیدی به برآورده شدنشان دارند. آنها دیگر از تلاش و حرص دست کشیدهاند.
جمعی به ذلتی‌که برند ازکباب دلاز خود چو شمع شام و سحر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: گروهی به خاطر کبابی که میخورند اوج خفت و ذلت را قبول کرده‌اند و مانند شمع در روز و شب از خود دست کشیدهاند.
زین مایده حضور حلاوت نصیب کیستسیلی‌خوران به موج خطر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به خوشی‌ها و لذت‌های زندگی اشاره می‌کند و میگوید که تنها کسانی می‌توانند از این لذتها بهرهمند شوند که ریسک و خطر را بپذیرند. افرادی که از مواجهه با چالشها و دشواریها فرار می‌کنند، هیچ سهمی از این لذتها دریافت نخواهند کرد.
هستی نفس‌گداختهٔ نام جرات استبی‌زهره‌ها همه ز جگر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: هستی به معنای وجود، به شکل نفسگرفتهای پر از شجاعت و جرات است. افرادی که جرات ندارند، از دل و وجود خود دست کشیدهاند و از چالشها و خطرات دوری میگزینند.
در چشمهٔ خیال هم آبی نمانده استاز بسکه رفتگان ز اثر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: در ذهن و خیال ما، دیگر هیچ چیز از زیبایی‌ها و یادها باقی نمانده است، زیرا کسانی که رفتهاند، بهگونهای از آثار و یادگارها جدا شدهاند و آنها را فراموش کرده‌اند.
سیر چنارکن‌که مقیمان این بهاراز حاصل ثمر چقدر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: برو و به چنار بگو که ساکنان این بهار چقدر از میوه و ثمرهاش دور شدهاند و چیزی از آن به دست نیاوردهاند.
دربا تلاطم آیسنه، صحرا غبارخیزاز عافیت چه خشک و چه تر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: در موجهای پر تلاطم دریا و کویر پر گرد و غبار، دیگر چیزی از آرامش باقی نمانده و همه چیز، چه خشک و چه تر، از خیر و نیکویی دست کشیده است.
رفع کدورت دو جهان سودن کفی‌ستآزادان به آب‌گهر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: برای برطرف کردن کدورت و تیرگیهای جهان، باید به روش آزادیخواهان عمل کرد و از زشتیها دوری جست. افرادی که به این راه میروند، خود را از آلایشها پاک کرده و به زندگیای پاک و خالصانه دست مییابند.
هر سبزه ترزبان خروش اناالحناستخوبان درین حدیقه مگر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: هر گیاهی در این باغ به نوعی صدای خود را دارد و زیبایانی که در این مکان هستند، شاید خود را از دنیا دور کرده‌اند.
تا لب‌گشوده‌اند به حرف تبسمتشیرین‌لبان ز شیر و شکر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: وقتی که لبها به سخن گشوده شدهاند، افرادی که لبخند شیرین تو را میشنوند، از شیر و شکر دوری کرده‌اند.
بیدل کراست آگهی از خود که چون حبابدر تشت واژگونه ز سر دست شسته‌اند
هوش مصنوعی: بیدل کیست که از حال خود آگاه است، وقتی مانند حبابی در تشت، به صورت واژگون، از سر دستانش رها شده است؟