غزل شمارهٔ ۱۵۷۳
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به مسائلی چون بی‌ارزشی جاه و مقام، عدم تحقق آرزوها و ناامیدی از اوضاع دنیا می‌پردازد. او می‌گوید که هرچه در دنیا تلاش کنیم، اعتبار و ارزش‌ها پایدار نیستند و در این میان، انسان تنها دچار تحیر و سردرگمی می‌شود. همچنین، شاعر از ناپایداری دنیا و افسردگی ناشی از آن سخن می‌گوید و نیاز به تلاش و جدیت را برای رسیدن به آرامش و حقیقت یادآوری می‌کند. در نهایت، تأکید می‌کند که رسیدن به حقیقت و مقام والا تنها از طریق پیروی از راه‌های راست و اصولی ممکن است.
موی دماغ جاه و حشم حل نمی‌شودفغفور خاک‌گشت و سرش‌کل نمی‌شود
هوش مصنوعی: افت و خیز قدرت و ثروت همیشه وجود دارد و نمیتوان با جاه و مقام به طور قطعی بر مشکلات غلبه کرد. فغفور، که اشاره به بزرگترین و قویترین شاهان دارد، در نهایت به خاک سپرده شد و هیچ افزونهی مقامی نمیتواند او را از این سرنوشت رها کند.
ما و من هوسکدهٔ اعتبار خلقتقریر مهملی است‌که مهمل نمی‌شود
هوش مصنوعی: ما و خودخواهیمان در دنیای پر زرق و برق اجتماعی تنها یک ادعا و آرزو است که هرچند بیاساس به نظر میرسد، اما از اعتبار و جدیت خاصی برخوردار است و نمیتوان آن را نادیده گرفت.
زبن گرد اعتبار مچین دستگاه نازبر یکدگر چو سایه فتد تل نمی‌شود
هوش مصنوعی: از زبان فاخر و زیبای خود بر نیفزایید و ناز و فخر نکنید؛ زیرا وقتی سایهای بر هم بیفتد، دیگر به تل و بلندی تبدیل نمی‌شود.
آیینه‌دار جوهر مرد استقامت استپرداز تیغ کوه به صیقل نمی‌شود
هوش مصنوعی: مردان با اراده و استقامت حقیقت خود را مانند آینه نمایش میدهند و نمیتوانند با ابزارهای سخت مانند تیزی کوه تغییر کنند یا آسیب ببینند.
افسردگی‌کمینگر تعطیل وقت ماستتا دست گرم کار بود شل نمی‌شود
هوش مصنوعی: افسردگی در کمین است و وقت ما را میگیرد، اما وقتی مشغول کار هستیم و انرژی داریم، این احساس به ما نزدیک نمی‌شود.
ناقدردان راحت وضع زمانه‌ایتا دردسر به طبع تو صندل نمی‌شود
هوش مصنوعی: افراد نادانی وجود دارند که از زندگی راحت و آرام خود قدردانی نمیکنند و تنها زمانی که با مشکلات و سختیها مواجه میشوند، به اهمیت آن راحتی پی میبرند.
با این دو چشم کاینه‌دار دو عالم استانسان تحیر است که احول نمی‌شود
هوش مصنوعی: این دو چشم، که آینهدار دو جهان هستند، باعث شگفتی انسان شدهاند که چرا نمیتواند به درستی درک کند و به حالتی دیگر تبدیل شود.
زبن آرزوکه سرمه نظرگاه چشم اوستحیف است اصفهان همه مکحل نمی‌شود
هوش مصنوعی: آرزوهایش مانند سرمهای است که فقط برای چشم او کاربرد دارد. این باعث می‌شود که حسرت بخوریم، چون تمام زیباییهای اصفهان نمیتوانند به اندازهی چشمان او زیبا باشند.
ای خواجه خواب راحت از اقبال رفته‌گیراین کار بوریاست ز مخمل نمی‌شود
هوش مصنوعی: ای آقای من، خواب راحتی که در اثر خوششانسی به دست آمده، از دست مده. این کار به سادگی به دست نمیآید و چون دیبا و مخمل نیست که به راحتی تهیه شود.
با وهم و ظن معامله طول اوفتاده استعالم مفصلی‌ست که مجمل نمی‌شود
هوش مصنوعی: معامله با خیال و گمان باعث شده که موضوع به طول و تفصیل بیافتد و این به موضوعی پیچیده تبدیل شده که نمیتوان به سادگی بیانش کرد.
بیدل کسی به عرش حقیقت نمی‌رسدتا خاک راه احمد مرسل نمی‌شود
هوش مصنوعی: هیچکس به مقام بلند حقیقت نمیرسد مگر اینکه در راه پیامبر، به خاک پای او تواضع و فروتنی کند.