غزل شمارهٔ ۱۶۶۹
هوش مصنوعی: این شعر درباره حسرت و درد عاطفی است که شاعر از فراق یار و یاد او دارد. شاعر از ابر تقاضا می‌کند که به باغ نیاید و فقط یادی از اشک‌های او کند. او در تلاش برای وصال است، اما دلش به در اختیار دادن نمی‌آید. در ادامه، شاعر به غم و درد دل‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید که عشق و انتظار هیچ کدام از غبار غم‌ها نمی‌کاهد. او به سختی‌های زندگی و تنهایی‌اش اشاره کرده و دلشکستگی را حس می‌کند. در نهایت، شاعر با اشاره به این که فراموش کردن یار خوشایندتر است، به عمق غم و اندوه خود اعتراف می‌کند.
ای ابر! نی به باغ و نه در لاله‌زار باریادی ز اشک من کن و در کوی یار بار
هوش مصنوعی: ای ابر! نه اینکه به باغ و گلزار باران بباری، بلکه یاد من را ز اشکهایم زنده کن و در کوی محبوب ببار.
قامت به جهد، حلقه شد، اما چه فایدهما را نداد دل به در اختیار بار
هوش مصنوعی: قد و قامت بس کوشش کرد تا در حلقهای بیفتد، اما افسوس که دل ما همچنان در اختیار بار نیست.
آیینهٔ وصال ندارد غبار وهمبندد اگر ز کشور ما انتظار بار
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که در عشق و وصال به محبوب، اگر از روی خیالات و اوهام باشد، هیچ گونه روشنی و صفایی ندارد. انتظار و امید به وصال باید واقعی و صادقانه باشد تا بتواند دل انسان را روشن کند و غبار ناامیدی را از بین ببرد. در غیر این صورت، صرفاً در اوهام و خیالات باقی میماند و ارزش واقعی ندارد.
از درد زه برآ که در این انجمن هنوزننهاده است حاملهٔ اعتبار، بار
هوش مصنوعی: در این جمع، کسی که به تازگی برآمده و در آغوش دارد، هنوز نتوانسته است بار اعتبار و درد را به دوش بکشد.
ای شمع! گریهٔ تو دل انجمن گداختای اشک شعله‌بار! به خاک مزار بار
هوش مصنوعی: ای شمع، اشک‌های تو دل جمعی را سوزاند و ای اشک‌های شعلهور، بر خاک مزار بریز.
درد شکست دل همه را در زمین نشاندیک شیشه کرده‌اند بر این کوهسار بار
هوش مصنوعی: همه را به خاطر درد و رنجی که از شکست دل دارند، به زمین انداخته است. این درد مانند یک شیشهای است که بر روی کوهها فشار میآورد و سنگینی آن را نشان میدهد.
هرچند آستان کرم تشنهٔ وفاستآب رخ طلب، نتوان ریخت بار بار
هوش مصنوعی: هرچند در آستانه رحمت و کرم، نیاز به محبت و وفا احساس میشود، اما نمیتوان بارها و بارها از چهرهی زیبای آن محبت آب طلب کرد.
گر در مزاج جوش غنا کسب پختگی‌ستدیگ شعور را نسزد ننگ و عار بار
هوش مصنوعی: اگر در طبع و سرشت انسان، زیبایی و هنر به کمال برسد، دیگر نیازی نیست که درک و فهم او از عیب و ننگ انتقاد شود.
ناموس یک جهان غم از این دشت می‌بریمپیری، تو هم به دوش من از خم گذار بار
هوش مصنوعی: ما درد و غم فراوانی را از این سرزمین به دوش میکشیم، حتی تو که پیر شدهای، هنوز این بار سنگین را بر دوش من میگذاری.
گلچینی حدیقهٔ تسلیم آگهی‌ستباغ بهار خیره‌سری، گو میار بار
هوش مصنوعی: بهار با زیباییهایش و گلهایش، فضایی از تسلیم و آرامش را به نمایش میگذارد. در این باغ، لطافت و زیبایی نباید با افکار و خواستههای ناشی از شوق و شلوغی دگرگون شود.
بیدل، ز هر دو کَون، فراموشیت خوش استزین بیش نیست گر همه گویم هزار بار
هوش مصنوعی: دوری از یاد تو برای بیدل بسیار خوشایند است و هیچ چیز برای او از این بیشتر اهمیت ندارد، حتی اگر هزار بار دربارهاش صحبت کند.