غزل شمارهٔ ۱۷۷۶
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف حال و هوای عاشقانه و اضطراب‌های ناشی از عشق می‌پردازد. شاعر به بزم و خوشگذرانی اشاره دارد و می‌گوید که هر کسی که رنگی (احساسات) دارد، در این بزم غرق می‌شود. او از رنج‌های عاشقان و حسرت‌های آنان سخن می‌گوید و به این نکته اشاره می‌کند که بی‌حضور محبوب، بهشت هم بی‌معناست. شاعر همچنین از زیبایی و خواص شراب سخن می‌گوید که تاثیر شگرفی بر روح دارد و بر آتش عشق و حرمان تاکید می‌کند. او درد و رنج بی‌وفایی را بیان کرده و در نهایت به تنهایی و انزوا اشاره می‌کند، به طوری که بیدل، شاعر این متن، جز خاک و عدم کسی را ندارد که به او دستی بر سر بگذارد.
بزم امکان بسکه عام افتاده دور ساغرشهرکه را سرمایهٔ رنگی‌ست می‌گردد سرش
هوش مصنوعی: در جمعهای شاد و خوشی، هر کسی که رنگ و زیبایی خاصی دارد، مورد توجه و اعتبار قرار میگیرد و به مرکز توجه تبدیل می‌شود. این وضعیت به طور عمومی رخ میدهد و همه به نوعی جذب آن میشوند.
مغز آسایش چسان بندد سر فرماندهیکز خیال سایهٔ بالی‌ست بالین پرش
هوش مصنوعی: چگونه میتوان آرامش ذهن را در سایهٔ مافیای قدرت پنهان کرد، در حالی که بر چهرهٔ یک رییس توهمی وجود دارد؟
بی‌حضور وصل جانان چیست فردوس برینبی‌شراب لطف ساقی کیست آب کوثرش
هوش مصنوعی: زندگی بدون وجود محبوب چه ارزشی دارد؟ مانند بهشت برین است که بدون شراب محبت ساقی هیچ معنایی ندارد؛ و مانند آب کوثر است که بدون آن، بیفایده می‌گردد.
جان فدای معجز ساقی که پیش از می کشینشئه در سر می‌دود چون مو ز خط ساغرش
هوش مصنوعی: جانم را به خاطر معجزه ساقی فدای میکنم؛ چرا که پیش از آنکه می نوشی، نشئهاش در سرم میرقصد و چون مویی از خط ساغر (جام) اوست.
چون مه نو نقش چینی از جبینم گل کندسجده دامن چیده باشد بهر تعظیم درش
هوش مصنوعی: زمانی که ماه نو با زیبایی و دلنوازی به چهرهام میتابد، حاضرم بلندی روحم را به زیر دامنش بگذارم و به خاطر احترام و ارادت دلنشینم، سجدهکنان از او تقدیر کنم.
حسرت عاشق چه پردازد به سیر کایناتشسته است این نقشها را یک قلم چشم ترش
هوش مصنوعی: عاشق در حسرتی عمیق و جانکاه به سر میبرد، در حالی که زیباییهای جهان بهطور کامل در این دنیا نقش بستهاند و این نقشها تنها با یک قلم اشک و نگاهی غمگین میتوانند ترسیم شوند.
داغ حرمان شعله‌ای دارم که در پرواز شوقظلم بر بیطاقتی کردند از خاکسترش
هوش مصنوعی: من در دل احساسات خود آتش غم و حسرتی دارم که در اوج آرزوهایم، ظلم و ناامیدی بر سرم آوار شده و این آتش را از خاکستر آن حسرتها میسازم.
بسکه عاشق سرگران افتاده است از بار دلموج اگر گردد نگیرد آب دریا بر سرش
هوش مصنوعی: عاشق به خاطر سنگینی دلش تماماً غرق در درد و غم شده است، به طوری که اگر دریا حتی به سرش برسد، او نمیتواند احساس کند.
رحم کن بر حال بیماری که از ضعف بدنجای پهلو ناله می‌غلتد به روی بسترش
هوش مصنوعی: به حال کسی که بیمار است و به خاطر ضعف بدنش در بستر ناله می‌کند، رحم کن.
دولت تیز جفاکیشان بدان بی‌غیرتیواعظ است آن شعله‌کز خاشاک باشد منبرش
هوش مصنوعی: دولت و ثروت طمعورزانی که بیرحمی میکنند، به خاطر عدم احساس غیرت یک واعظ به وجود آمده است. آن شعله‌ای که از خاشاک روشن می‌شود، نماد منبر اوست.
خواجه از چرب آخوریها همعنان فربهی استمی‌رود جایی که می‌گردد هیولی پیکرش
هوش مصنوعی: آقای ثروتمند و چاق، به جایی میرود که در آنجا هیچ چیز نمیتواند او را به زحمت بیندازد و محیطی مناسب برای او فراهم است.
چشم حیران انتظار آهنگ مشق غفلت استلغزش مژگان مینا انفعال مسطرش
هوش مصنوعی: چشم به راه است تا صدای مشق بیتوجهی را بشنود، در حالی که حرکت مژگان مینا، او را در حالتی ناپایدار قرار داده است.
گریه دارد عشق بر حال اسیران وفاخس به چشم دام می‌افتد ز صید لاغرش
هوش مصنوعی: عشق برای کسانی که در بند وفا هستند، اشک میریزد. در این حال، خس (علفهای خشک) به راحتی در چشمان دام می‌افتد، زیرا به شکار لاغر آن دقت نمیکند.
نیست بیدل را به غیر از خاک راه بیکسیآنکه گاهی ازکرم دستی گذارد بر سرش
هوش مصنوعی: بیدل جز به خاک پای کسی دیگر دلخوشی ندارد، زیرا تنها همان فردی که گاهی به محبت دستی بر سر او میگذارد، میتواند دل او را شاد کند.