غزل شمارهٔ ۱۹۹۷
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به حس اندوه و خجلت ناشی از وجود خود اشاره می‌کند. او احساس می‌کند که اگرچه در ظاهر مرده و ناامید است، اما همچنان نشانه‌هایی از حیات در وجودش وجود دارد. به تصویر کشیدن رنگ پرواز و خستگی عمر، و آرزوی بیداری از خواب عدم، نشان از آرزویی برای دست‌یابی به حقیقت هستی دارد. شاعر به جستجوی معنای وجود و نیاز به سجده و نیایش در برابر راز هستی می‌پردازد. او در نهایت به ناامیدی و یاس خود از وضعیت موجود اشاره می‌کند و مفهوم وجود خود را در پیچیدگی‌های حیات و مرگ نشان می‌دهد.
مرده‌ام اما همان خجلت طراز هستی‌امبا عرق چون شمع می‌جوشد گداز هستی‌ام
هوش مصنوعی: من در حالی که مرده‌ام، هنوز هم همان حس شرم و خجالت از وجودم جاری است، مانند شمعی که با عرق خود میسوزد و ذوب میشود.
رنگ این پرواز حیرانم کجا خواهد شکستچون نفس عمری‌ست گرد ترکتاز هستی‌ام
هوش مصنوعی: رنگ این پرواز حیرتانگیز من به کجا خواهد رسید؟ چرا که نفس من مانند عمرم، همواره در حال گشت و گذار در دنیای هستی است.
کاش چشمم وانمی‌گردید از خواب عدممنفعل شد نیستی از امتیاز هستی‌ام
هوش مصنوعی: ای کاش که چشمانم از خواب عدم بیدار نمیشدند و به واقعیت وجودم نگاه نمیکردند. چون با دیدن هستی‌ام، احساس میکنم که نبودن و عدم، از دنیای من بیخبر است.
حاصل چندین امل چشمی بهم آوردن استبگذر از افسانهٔ دور و دراز هستی‌ام
هوش مصنوعی: نتیجه تلاشهای بسیار و آرزوهای مختلف، باعث شکلگیری رویاها و تصورات من شده است. به این داستان طولانی و پیچیده زندگیام توجه نکن.
بر هوا چند افکنم سجادهٔ ناز غبارسجده‌ای می‌خواهد ارکان نماز هستی‌ام
هوش مصنوعی: برای اینکه هوا را به سجادهٔ نازم بیفکنم، باید گرد و غبار سجدهای بر چهرهام باشد، زیرا ارکان نماز وجودم به این حالت وابسته است.
نقش من چون اشک شوخی کرد و از خجلت گداختکاش هم در پرده خون می‌گشت راز هستی‌ام
هوش مصنوعی: نقش من مانند اشک به شوخی درآمد و از شرم و خجالت ذوب شد. ای کاش در پردهای از خون پنهان میشد تا راز وجودم را بپوشاند.
چون حبابم یک نفس پرواز و آن هم در قفسای ز من غافل چه می‌پرسی ز ساز هستی‌ام
هوش مصنوعی: من مانند حبابی هستم که تنها در یک نفس میتوانم پرواز کنم و این پرواز هم در قفس محدود است. ای کسی که از من غافلی، چرا دربارهٔ زندگیام سؤال میکنی؟
صبح پیری می‌دمد ای شمع ما و من خموشجز نفس مشکل که گیرد شاهباز هستی‌ام
هوش مصنوعی: صبح پیری فرا میرسد و ای شمع من، من ساکت و خاموش هستم. تنها نفس سنگینی که میتواند زندگیام را به چالش بکشد، در این لحظه حس میشود.
چشمکم را چون شرر دنبالهٔ تکرار نیستپر تغافل پیشه است ابروی ناز هستی‌ام
هوش مصنوعی: چشمهای کوچک من مانند شعلۀ آتش هستند و در پی تکرار یا تکرار پیوسته نیستند. ابروی نازک من در حالتی از بیخبری و بیاعتنایی قرار دارد.
سرنگونیهای خجلت تحفهٔ بیحاصلی‌ستکیست غیر از یأس بیند بر نیاز هستی‌ام
هوش مصنوعی: افت و خیزهایی که به من احساس شرمندگی میدهند، نتیجهای بدون ارزش دارند. چه کسی غیر از ناامیدی میتواند بر نیازهای وجود من نظارت کند؟
بیدل از منصوبهٔ عنقایی‌ام غافل مباشنقد اظهاری ندارم پاکباز هستی‌ام
هوش مصنوعی: بیدل، از حال و وضعیت من که به واقعیات پیوسته است غافل نباش. من بدون هیچ تردیدی در وجودم چیزی عمیقتر از کلمات جاریام دارم.