غزل شمارهٔ ۲۱۷۳
هوش مصنوعی: این شعر عمیق به بررسی مفهوم شرم و تأثیرات آن بر زندگی و رفتار انسان‌ها می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که شرم، ویژگی‌ای است که در وجود انسان‌ها تأثیرگذار است و می‌تواند مانع از پیشرفت و تلاش آنها شود. او به تضاد بین جمال و عیوب انسانی اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که بی‌عملی و تنبلی به شرم می‌انجامد. در نهایت، شاعر به این نکته می‌رسد که عشق و احساسات نیز تحت تأثیر این شرم و قیدهای اجتماعی قرار دارند و نیاز به تلاش و سعی برای رهایی از آن وجود دارد.
بر ندارد شوخی از طبع ادب تخمیر شرمبی عرق‌گل می‌کند از جبههٔ تصویر شرم
هوش مصنوعی: اگر انسان از شوخی و بازیگوشی دوری کند، به خاطر طبیعتش، شرم و حیا به او فشار میآورد و در نتیجه، او را در برابر زیباییهای زندگی به نوعی میآزارد.
در هوای ختم مقصد سرنگون تاز است موتا طلوع صبح پیری نیست بی‌شبگیر شرم
هوش مصنوعی: در هوای پایانی هدف، خوب است که هوشیار و آماده باشیم. جوانی، مانند موهایمان همیشه تازه و سرزنده است. تا وقتی صبح پیری نرسیده، نباید شرمنده و بیتوجه باشیم.
می‌کند عالم تلاش آنچه نتوان برد پیشدر مزاج‌کس ندارد جوهر تاثیر شرم
هوش مصنوعی: عالم به سختی تلاش می‌کند، اما نمیتواند پیشرفت کند زیرا در رفتار هر فردی، ذاتی برای تأثیرگذاری وجود ندارد.
شیوهٔ اهل ادب در هر صفت بی‌جرأتیسترنگ اگر گردانده باشد نیست بی‌تقصیر شرم
هوش مصنوعی: افراد با فرهنگ و ادب در هر کیفیتی از خود احتیاط و بیجرأتی نشان میدهند. حتی اگر رنگ و ظاهری متفاوت داشته باشند، بینقصی و بیگناهی آنها زیر سایه شرم باقی میماند.
لعل خوبان بوسه‌گاه حسرت پیران مبادمی‌کند آب این شکر را ز اختلاط شیر شرم
هوش مصنوعی: بهترین و زیباترین چیزها را به یاد نمیآوریم که حسرتی برای سالخوردگان نشود، زیرا با ترکیب شیر و شکر، چیزی به وجود نمی‌آید که مایه شرمساری باشد.
ننگ بیکاری کسی را بی‌عرق نگذاشته‌ستاز همین خفت ز خارا می‌چکاند قیر شرم
هوش مصنوعی: عار و ننگ بیکاری هیچ کس را بیزحمتی رها نکرده است. همین خفت و شرمندگی مثل قیر از خاک سیاه میچکد.
از تعلق رستن آسان نیست بی سعی جنونبر نمی‌آید به زور خار دامنگیر شرم
هوش مصنوعی: رهایی از وابستگی کار آسانی نیست و برای دستیابی به این هدف، باید تلاش و شور جنونآمیز را به خرج داد. به عبارت دیگر، تنها با زور نمیتوان از درد و رنجها فرار کرد.
منفعل شد عشق از وضع تکلفهای مادارد از تمکین مجنون نالهٔ زنجیر شرم
هوش مصنوعی: عشق به خاطر تظاهرها و سختگیریهای ما تحت تأثیر قرار گرفته است و از سر تسلیم و خودداری مجنون، به صورت نالهای به وسعت زنجیرهای شرم بروز می‌کند.
زین تنک روبان نمی‌باید مروت خواستننیست چون آیینه درآب دم شمشیرشرم
هوش مصنوعی: از این نازکبافی نمیتوان انتظار جوانمردی داشت، زیرا مانند آینۀ در آب، ضربههای شمشیر بیرحمانه است.
خلق غافل را همین با پوشش افتاده است کارکاش این تدبیرها را باشد از تقدیر شرم
هوش مصنوعی: مردم غافل به خاطر بیخبر بودن خود، با محدودیتهایشان دست و پنجه نرم میکنند. ای کاش این تدابیر و تدبیرهای ظاهری که به کار میبرند، به خاطر تقدیر و سرنوشت نباشد و از آن خجالت بکشند.
مفت رندان‌گر تکلفها نباشد سد راهبی ازار افتاده است از هند تا کشمیر شرم
هوش مصنوعی: اگر رندان بیادعا باشند و وارد حاشیهها نشوند، هیچ مانعی نمیتواند جلوی آنها را بگیرد. از هند تا کشمیر، همه جا پر است از شرم و حیا، اما رندان به راحتی از آن عبور میکنند.
بیدل آن قرآن که ما درس حضورش خوانده‌ایممتن آیاتش تحیر دارد و تفسیر شرم
هوش مصنوعی: کتاب مقدس ما که در حضورش آموختهایم، دارای عبارات بهتآور و تفسیری است که باعث خجالت میشود.