قصیدهٔ شمارهٔ ۱۴۵ - در تهنیت تشریف پادشاهی و مدح علیخان والی گوید
هوش مصنوعی: این شعر درباره‌ای از عظمت و ویژگی‌های شاه و فرزندش علیخان است. شاعر به توصیف شخصیت علیخان می‌پردازد و او را به عنوان یک جوان خوش‌شانس و بخت‌یار معرفی می‌کند که در حیطه تربیت و رشد، از نفوذ پدرش بهره‌مند است. او به زیبایی‌های بهار، دوستی‌ها و محبت‌ها اشاره می‌کند و بر اهمیت خدمت و بندگی تأکید می‌کند. شاعر همچنین به نیاز به تلاش و زحمت در دوران کودکی و جوانی برای رسیدن به بزرگی و سرافرازی اشاره می‌کند و در پایان، تأکید می‌کند که تا زمانی که این دنیا باقی است، شاه جهان‌بانی است که در سایه او ساکنند.
باد میمون این بهین تشریف شاه‌کامگاربر علیخان آن مهین فرزند صاحب‌اختیار
هوش مصنوعی: باد خوش و دلانگیز، نشاندهندهی حضور شاهکامگار بر علیخان، که از فرزندان بزرگ و صاحب‌اختیار است، میباشد.
شه بود خورشید و او ماهست و ابن تشریف نوردایم از خورشدگیرد ماه نور مستعار
هوش مصنوعی: در این بیت به این موضوع اشاره شده است که خورشید به عنوان منبع اصلی نور و روشنایی بروز می‌کند، در حالی که ماه که از نور خورشید بهره میبرد، به صورت ثانویه و موقتی نور ارائه میدهد. در اینجا، خورشید نماد مقام و قدرتمند بودن است، در حالی که ماه نماد وابستگی و عدم استقلال است. ماه نورش را از خورشید میگیرد و نمیتواند به تنهایی نور تولید کند.
پادشه بحرست و او درجست و این تشریف درتربیت از بحر یابد درج درّ شاهوار
هوش مصنوعی: سلطنت برخاسته از دریاست و او در حال جستجوست، و این مقام و رتبه در تربیت از دریا به دست آمده و مانند مروارید گرانبهاست.
شه بود ابر بهار او سرو فیض او مطرسرو را سرسبز دارد از مطر ابر بهار
هوش مصنوعی: این شعر به زیبایی توصیف می‌کند که در فصل بهار، وجود یک منبع فیض و رحمت مانند باران باعث سرسبزی و طراوت درختان سروی می‌شود. در واقع، بهار به مانند ابرهایی است که باران میبارند و این باران سرسبزی و زندگی را به درختان هدیه میدهد.
دوست دارد خانه‌زاد خوبش را هرکس به طبعاین عجب نبود گر او را دوست دارد شهریار
هوش مصنوعی: هر کس به طور طبیعی به خانه‌زاد خوب خود علاقهمند است، اما اگر کسی به شهریار علاقه داشته باشد، این موضوع عجیب نیست.
کودکست و نوجوان چون بخت شاه نامورزین رهش داردگرمی بخت شاه نامدار
هوش مصنوعی: ای فرزند نوجوان، مانند بخت و اقبال پادشاه بزرگ و مشهور، از این مسیر برخوردار خواهی بود. بخت و اقبال پادشاه نامدار نیز به تو گرمی و موفقیت میبخشد.
رسم دیرینست کز میل طبیعت کودکاندوست می‌دارند همسالان خود را بیشمار
هوش مصنوعی: طبیعت انسانها باعث می‌شود که کودکان به دوستان همسن و سال خود علاقه بیشتری داشته باشند و با آنها ارتباط بیشتری برقرار کنند.
ای شبستان ظفر را طفل بختت نوعروسوی گلستان کرم را ابر دستت آبیار
هوش مصنوعی: ای شبستان پیروزی، تو همچون عروس خوشبختی هستی. و ای گلستان نعمت، ابر دستان تو زمین را سیراب می‌کند.
کوه با حزم تو چون فکر حکیمان تیزروباد با عزم تو چون عهدکریمان استوار
هوش مصنوعی: کوه با احتیاط تو همانند اندیشههای حکیمانه و تیزبینی است و باد با اراده تو مانند پیمانهای محکم و استوار کریمان است.
دوش‌کردم حیرت‌از دستت‌که چون ریزدگهرعقل گفتا غافلی کاو بحر دارد در جوار
هوش مصنوعی: دیشب از وجود تو شگفتزده شدم، زیرا چگونه میتوان عقل را که مانند مروارید وجود دارد، نادیده گرفت. تو خود دریایی هستی که در کنار آن هستی.
ماه‌آن چرخی‌کش آمد عرش اعظم زیردستشبل آن شیری‌که بود از شیرخواری شیرخوار
هوش مصنوعی: ماه به آرامی در آسمان میچرخد، در حالی که سلطنت بزرگ بر دوش فرزندی از آن شیر است، که از زمان کودکی خود شیرین و نیرومند بوده است.
سرو آن باغی کزو خجلت برد باغ بهشتدر آن بحری‌که از وی بحر عمّان شرمسار
هوش مصنوعی: سرو آن باغی، باعث شرمندگی بهشت شده است و در آن دریایی وجود دارد که در برابر زیبایی و شکوه آن، دریای عمان نیز خجالت میکشد.
وصف‌گرزت دی نوشتم خامه‌ام شد ریز ریزمدح خلقت دوش گفتم خانه‌ام شد مشکبار
هوش مصنوعی: وقتی شروع به توصیف تو کردم، دستانم به قدری لرزید که کلمات به صورت ریز ریز بر روی کاغذ ریخت. شب گذشته درباره آفرینش تو صحبت کردم و احساس کردم خانه‌ام بوی مشک گرفته است.
یادی از رخش تو کردم فکرت من شد رواننامی از تیغ تو بردم شعر من شد آبدار
هوش مصنوعی: به یاد زیبایی چهرهات افتادم و افکارم به وجد آمد. وقتی از تیغ تندت یاد کردم، شعر من جانی تازه و طراوتی خاص گرفت.
گر کسی خواهد که عزرائیل را بیند به چشمگو ببیند جان، شکر تیغ تو را در کارزار
هوش مصنوعی: اگر کسی بخواهد عزرائیل را ببیند، باید جان خود را مشاهده کند و در حقیقت، شکر و سپاس تیغ تو را در میدان جنگ ببیند.
ور حکیمی وهم را خواهد مجسم بنگردگو ببیند بد سیر خصم تراگاه فرار
هوش مصنوعی: اگر حکیمی بخواهد خیال را به صورت عینی ببیند، باید بدبختی و خصومت دشمن را مانند یک تصویر در برابر خود مشاهده کند و الیاف فرار او را به وضوح ببیند.
دشمن از زور تو می‌ترسد نه از شمشیر توزور بازوی علی مرحب‌کشد نه ذوالفقار
هوش مصنوعی: دشمن از قدرت تو می‌ترسد، نه از سلاح تو. قدرت و توانایی علی باعث ترس دشمن است، نه فقط شمشیر معروفش.
گشته تیغت لاغر از بس خورده خون دشمنانراست بودست اینکه لاغر می‌شود بسیار خوار
هوش مصنوعی: تیغت به خاطر خونریزی از دشمنان لاغر و نحیف شده است و این نشاندهنده ضعف و خاری آن میباشد.
کی بوده کاستاده بینم مر ترا پیش پدرهمچو خرم گلبنی در پیش سرو جویبار
هوش مصنوعی: شما را هرگز در پیش پدرم ندیدهام، مانند گلی خوشبو در کنار درخت سرو که در کنار جویبار قرار دارد.
کی بود کز یزد آیی نزد میر ملک جمنصر و فتح از پیش و پس یمن از یمین یسر از یسار
هوش مصنوعی: چه کسی است که از یزد به نزد میر ملک جم بیاید، در حالی که پیروزی و موفقیت از هر دو طرف، یعنی راست و چپ، بر او نازل شده است؟
گرچه دوری از پدر نزدیک جان بنشاندتگر به نزدیکان شاه از دور سازی جان نثار
هوش مصنوعی: اگرچه دوری از پدر باعث می‌شود که جانت آرام بگیرد، اما اگر از دور هم به نزدیکان پادشاه خدمت کنی، جانت را فدای آنان میکنی.
هم مگر کز خواجه دوری مهر او نزدیک تستآری او مهرست و مهر از دور گردد نوربار
هوش مصنوعی: بله، ممکن است که دوری از محبوب باعث نزدیکی بیشتر به او شود. بهراستی محبوب همانند خورشید است که نورش از فاصله نیز به خوبی حس می‌شود.
بندگی کن تا خداوندی کنی کز بندگیمر علی را داد تشریف ولایت کردگار
هوش مصنوعی: به خدای خود بندگی کن تا به مقام و عزت برسی، زیرا از طریق بندگی، حضرت علی (ع) به مقام والای ولایت رسید.
جهدکن درکوچکی تا چون پدر گردی بزرگسعی‌کن تا همچو او درکودکی یابی وقار
هوش مصنوعی: در جوانی تلاش کن تا وقتی بزرگ شدی به مقام و شخصیت پدرت برسی. باید کوشش کنی تا در دوران کودکیات به آرامش و وقار دست یابی.
خدمت شاه جوان‌کن تا شود بختت جوانپند پیرانست این کز عجز خیزد اقتدار
هوش مصنوعی: برای این که شانس و بختت جوان و پرانرژی شود، باید به خدمت پادشاه جوان بپردازی. این نصیحتی از افراد باتجربه است که میگوید قدرت و تواناییای که داری، ممکن است از ناتوانی و کمعظمت تو ناشی شده باشد.
آهن از آسیب پتک و کوره گردد تیغ تیززر سرخ از تف نار و بوته گردد خوش عیار
هوش مصنوعی: آهن در اثر ضربههای چکش و حرارت کوره به تیغی تیز تبدیل می‌شود، و طلا هم با حرارت آتش و عملیات مخصوص به استاندارد و کیفیت عالی میرسد.
سرفرازی راز سربازی طلب زیرا که شمعتا نبازد سر نگردد سرفرازیش آشکار
هوش مصنوعی: برای اینکه به مقام بلند و افتخار دست یابی، باید از اسرار سربازی آگاه شوی. زیرا مانند شمع، تا زمانی که نسوزد، برافراشته نمیشود و درخشش آن مشخص نخواهد بود.
تا جهان باقیست شاهنشه جهانبان باد و توزیر ظل رحمتش ساکن چو چرخ و روزگار
هوش مصنوعی: تا زمانی که این دنیا باقی است، پادشاهی و حکمرانی بر جهان برقرار خواهد بود و تو باید در زیر سایهی رحمت او مانند چرخ و روزگار به زندگی خود ادامه دهی.
طبع قاآنی بآ‌نی این سخنها آفریدچون خلایق را به امری قدرت پروردگار
هوش مصنوعی: قاآنی با درک و ذوق خود این سخنان را به وجود آورد، همچنان که خلق را قادر ساخته است.