قصیدهٔ شمارهٔ ۲۹۲ - در مدحت عمدهٔ الخوانین العظام شمس الدین خان افغان می‌فرماید
هوش مصنوعی: این شعر درباره شخصیت برجسته‌ای به نام شمسالدین است که به عنوان آفتاب زمانه و نماینده قدرت و جود معرفی می‌شود. شاعر به توصیف ویژگی‌های او، از جمله توانایی‌هایش در جنگ و مهربانی‌اش با اشاره به قحطی و مشکلات زمانه می‌پردازد. در ادامه، شاعر عشق و زیبایی یک معشوق را به تصویر کشیده و او را به عنوان نمادی از ناز و لطافت توصیف می‌کند. در نهایت، شاعر از عشق و ارادت خود به شمسالدین سخن می‌گوید و زیبایی و خصائص معشوق را با ظرافت و دقت بیان می‌کند. این شعر به نوعی بر وحدت عشق و زیبایی‌ها در زندگی تأکید دارد.
آفتاب زمانه شمس‌الدینای قدر قدر آسمان تمکین
هوش مصنوعی: ای شمسالدین، تو همچون آفتابی در زمانهای، که قدرت و بزرگیات همطراز آسمان است و بر همه چیز سیطره داری.
مهر بارای روشن توسهاچرخ با اوج درگه تو زمین
هوش مصنوعی: تعدادی ستاره در آسمان هستند که روشنایی آنها بر زمین میتابد، مانند مهر و خورشید که نور و گرما را به همراه دارند. این نور و زیبایی به ما کمک می‌کند تا به جاهای بلند و برجسته برسیم.
کوه با عزم تو چو کاه سبککاه با حزم تو چوکوه متین
هوش مصنوعی: تلاش و ارادهی تو به حدی قوی است که حتی کوهها نیز در برابر تو مانند کاه سبک و بیوزن میشوند، و همچنین با احتیاط و دقت تو، کاهها نیز مثل کوهها محکم و استوار جلوه میکنند.
تیغ تو عزم فتنه را نشترخشم تو چشم خصم را زوبین
هوش مصنوعی: تیغ تو قصد ایجاد فتنه را میشکند و خشم تو تیرکمان دشمن را هدف قرار میدهد.
نامی از جود تست ابر بهارگامی از کاخ تست چرخ برین
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به بزرگی و شکوه فردی دارد که با نیکی و سخاوتش همچون ابرهای بهاری بر زندگی دیگران تأثیر میگذارد. همچنین، به مقام و منزلت او که به مانند کاخی زیبا و محکم است، اشاره می‌کند. در نهایت، چرخ برین به قدرت و عظمت او در جامعه اشاره دارد. به طور کلی، این شعر بیانگر ویژگی‌های مثبت و برجسته فردی است که به دیگران خدمت می‌کند و در زندگی آنها نمایان می‌شود.
خاتمی هست حکم محکم توکش بود آفتاب زیر نگین
هوش مصنوعی: خاتمی وجود دارد که نشانگر قدرت و استحکام تو است، مانند آفتابی که زیر نگین خود را پنهان کرده است.
سرورا حسب حال من بشنوگرچه مستغنی است از تبیین
هوش مصنوعی: ای سرور من، حال من را بشنو، هرچند که نیازی به توضیح ندارد.
چون ز شیراز آمدم به عراقمرمرا بود هشت اسب‌گزین
هوش مصنوعی: وقتی از شیراز به عراق آمدم، تعداد هشت اسب انتخاب کردم.
هر یکی‌گاه حمله چون صرصرهریکی روز وقعه چون تنین
هوش مصنوعی: هر لحظهای ممکن است طوفانی شود و هر روز ممکن است واقعهای بزرگ و خطرناک پیش بیاید.
وندر اینجا به قحطی افتادندکه مبیناد چشم عبرت بین
هوش مصنوعی: و در این مکان دچار قحطی و کمبود شدند، به گونهای که هیچکس عبرت نمیگیرد و توجه نمیکند.
همگی همچو مرغ جلالهگشته قانع به خوردن سرگین
هوش مصنوعی: همه مانند پرندهای میشوند که به خوردن مدفوع راضی است.
چون من از بهر جو دعاکردمهمه گفتند ربنا آمین
هوش مصنوعی: وقتی من برای رسیدن به خواستهام دعا کردم، همه به من گفتند "پروردگارا، آمین".
بر من و بخت من همی کردندصبح تا شام هریکی نفرین
هوش مصنوعی: هر روز و شب به من و سرنوشتم بد و بیرحمانه آسیب میزدند و هر کس به من نفرین میکرد.
نه مرا زهره‌ای که گویم هاننه مرا جرأتی که گویم هین
هوش مصنوعی: من نه آنقدر جسور هستم که بگویم "نگاه کن" و نه آنقدر جرأت دارم که بگویم "عجله کن".
قصه کوتاه هفته‌یی نگذشتکه گذشتند با هزار انین
هوش مصنوعی: داستانی کوتاه در هفتهای نگذشت که با هزاران درد و غم سپری شد.
وینک از بهر هریکی خوانمهر شب جمعه سوره یاسین
هوش مصنوعی: به یاد هر کسی که دلم برایش تنگ می‌شود، هر شب جمعه سوره یاسین میخوانم.
بنده را حال اسبکی بایدنرم دُم گِرد سُم گوزن سرین
هوش مصنوعی: کسی که در مقام بنده است، باید حالتی آرام و لطیف مانند دمی نرم در اطراف سم یک گوزن داشته باشد.
تیزبین آنچنانک در شب تاربیند از ری حصار قسطنطین
هوش مصنوعی: کسی که دارای بصیرت و درایت است، میتواند در تاریکی و شرایط نامعلوم نیز نشانهها و حقایق را مشاهده کند، مانند این که در شب تار، هم میتواند از دور، حصار شهر قسطنطین را ببیند.
چون باستد به پهنه کوه گرانچون بپوید به وقعه باد بزین
هوش مصنوعی: زمانی که او در کنار کوههای بلند ایستاده است، مانند این است که باد به سرعت در حال حرکت و سرکشی است.
رعد کردار چونکه شیهه کشدمی نخسبد به بیشه شیر عرین
هوش مصنوعی: وقتی رعد و برق به صدا در میآید، شیر جنگل آرام نمینشیند و همیشه آماده حمله است.
چون سلیمان که هشت تخت بباداز بر پشت او گذارم زین
هوش مصنوعی: من همچون سلیمان هستم که میتوانم بر هشت تخت از نیروی خود عبور کنم.
چند پنهان کنم بگویم راستچون مرا راستی بود آیین
هوش مصنوعی: چند بار باید حقیقت را پنهان کنم تا بگویم؟ چون برای من راستگویی یک اصل و قاعده است.
مرمرا شوخ و شنگ شاهدکی استسیم خد سرو قد فرشته جبین
هوش مصنوعی: شخصی که به زیبایی و جذابیت معروف است، به نوعی سرزنده و شاداب به نظر میرسد و معشوقش با قدی بلند و زیبایی فرشتهوار و پیشانیای خوب، دلربا و enchanting است.
مژه‌اش همچو چنگل شهبازطره‌اش همچو پنجه ی شاهین
هوش مصنوعی: مژههای او مانند چنگهای یک پرندهی شکاری است و موهایش همانند پنجههای یک شاهین به زیبایی و جذابیت جلوهگری میکنند.
زلفکانش ورق ورق سنبلچهرگانش طبق طبق نسرین
هوش مصنوعی: موهای او مانند گلهای سنبل است که به صورت ورق ورق و ردیفی چیده شدهاند و چهرهاش همچون نسرین درخشش و زیبایی خاصی دارد.
قامتش همچو طبع من موزونطره‌اش همچو چهر من پرچین
هوش مصنوعی: قدش به زیبایی و هارمونی نوشتههای من است و موهایش به زیبایی چهرهام پیچیده و دلنشین است.
ابرویش همچو تیغ تو برانگیسویش همچو خلق تو مشکین
هوش مصنوعی: ابروهای او به تیزی تیغ است و گیسوانش مانند مشک، سیاه و زیباست.
وجناتش چو طبع تو خرمحرکاتش چو شعر من شیرین
هوش مصنوعی: رنگ چهرهاش مانند طبع تو شاداب و خوشایند است و حرکاتش همچون شعر من دلنشین و خوشمزه است.
چبا بد دور چشمکی داردکه درو ناز گشته گوشه نشین
هوش مصنوعی: چهرهاش به قدری زیباست که وقتی به او نگاه می‌کنم، گویی در سکوت و آرامش نشسته و نازش را به نمایش گذاشته است.
ساق او را اگر نظاره کندپای تا سر شبق شود عنین
هوش مصنوعی: اگر کسی به ساق پای او نگاه کند، از سر تا پایش مانند شربت شیرین و دلپذیر می‌شود.
تاری از زلفش ار به باد رودکوه و صحرا شود عبیرآگین
هوش مصنوعی: اگر تار مویی از زلف او به باد برود، دشت و کوه عطرآگین می‌شود.
چشمش از فتنه یک جهان لشکررویش از جلوه یک فلک پروین
هوش مصنوعی: چشم او پر از تمام فتنههاست و چهرهاش مانند زیباییهای یک کهکشان درخشان و خیرهکننده است.
روز تا شب سرین گردش رابه نگاه نهان کنم تخمین
هوش مصنوعی: طی روز تا شب، به طور پنهانی به دور و اطراف خود نگریسته و آن را تخمین میزنم.
در دل از بهر عارض و لب اوبوس ها می‌کنم همی تعیین
هوش مصنوعی: در دل به خاطر زیبایی چهره و لب او، مدام او را میبوسم و محبت خود را به او نشان میدهم.
او پیاده است و زین سبب نهلدکه سوارش شوم من مسکین
هوش مصنوعی: او بدون سوارکار است و به همین خاطر من، که در شرایط بدی هستم، نمیتوانم او را سوار کنم.
هر دو را می توان سوار نمودبه یکی اسب ای فرشته قر‌ین
هوش مصنوعی: هر دو را میتوان با یک اسب سوار کرد، ای فرشتهای که در کنارم هستی.
آسیاوار تا نماید سیرآسمان در ارضی تسعین
هوش مصنوعی: در حال حاضر، آسمان و زمین در حال چرخش و حرکت هستند و این روند همچنان ادامه دارد.
آنی از دور مدت تو شهورروزی از سال دولت توسنین
هوش مصنوعی: از دور دست و دراز مدت زندگی تو، چون ماههای سال و ایام آن به نظر میرسد. زمان و موقعیت تو به گونهای است که همچون روزهای یک سال در حال گذر است.
آفرین بر روان قاآنیکش روش راستست ورای رزین
هوش مصنوعی: ستایش بر روح قاآنی که خرد و شعورش فراتر از هر مادهای است.
در دل ورای این چنین داردیاد و مهر جناب شمسالدین
هوش مصنوعی: در دل و خاطر این شخص، یاد و محبت جناب شمسالدین وجود دارد.