قصیدهٔ شمارهٔ ۳۰۳ - در مطایبه گوید
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و زیبایی است که در قالب تصاویری زیبا و نمادین بیان می‌شود. شاعر به توصیف زیبایی یک دختر می‌پردازد و او را به ماه تشبیه می‌کند. عشق او را همچون گدایی که به سراغ خوشه‌های خرمن می‌رود، نشان می‌دهد. در این راه، شاعر خواسته‌ها و احساسات درونی‌اش را بیان می‌کند و به شوق و عطش درونی‌اش اشاره می‌کند. همچنین، مفهوم زیبایی و خواسته‌های انسانی را با استفاده از نمادهایی مانند زر و سیم و مقایسه‌های مختلف توضیح می‌دهد.
شاعر همچنین به گونه‌ای از جستجوی حقیقت و عشق حقیقی سخن می‌گوید و از لذت‌ها و تلخی‌های زندگی و عشق حرف می‌زند. او برای فهم بهتر عشق و زیبایی و حقیقت می‌کوشد و در نهایت به این نتیجه می‌رسد که عشق و زیبایی، بخشی از وجود انسان و طبیعت او هستند.
ماه من دارد ز سیم ساده یک خرمن سرینمن به گرد خرمنش همچون گدایان خوشه چین
هوش مصنوعی: ماه من با زیبایی خود همچون یک خرمن پر از خوشه‌های غلات، من را به دور خود میکشد و من همانند گدایانی که خوشهها را جمعآوری میکنند، به سمت او میروم.
یک طبق بلور را ماندکه بشکافد ز همنیمی افتد بر یسار و نیمی افتد بر یمین
هوش مصنوعی: اگر یک ظرف بلورین را به دو نیم کنیم، نیمی از آن به سمت چپ و نیمی دیگر به سمت راست میافتد.
درشب تاریک چون مه خانه را روشن کندکس نمی‌پرسد تو آخر قرص ماهی یا سرین
هوش مصنوعی: در شب تاریک، هنگامی که ماه نور میافشاند، کسی نمی‌پرسد که آیا تو خود ماه هستی یا اینکه چیزی دیگر.
خسرو پرویز اگر خود زرّ دست‌افشار داشتسیم دست افشار دارد آن نگار نازنین
هوش مصنوعی: اگر خسرو پرویز خود طلا در دستانش داشت، آن نگار زیبا همانند سیم در دستانش میدرخشد و زیبایی او را نشان می‌دهد.
گنج باد آورد گنجی بود کش آورد بادگنج بادآور شنیدی گنج بادآور ببین
هوش مصنوعی: گنجی که باد به همراه آورده است، بسیار با ارزش و با ارزشتر از آن گنجی است که خود انسان به دست میآورد. باید ببینی که این گنج بادآور چه مقدار اهمیت دارد و چقدر میتواند برایت سودمند باشد.
در شب مهتاب از شلوار چون افتد برونیک بغل برف از هوا باریده گفتی بر زمین
هوش مصنوعی: در شب مهتاب، وقتی که شلوار کسی به زمین میافتد، گویی که برف از آسمان باریده و زمین را پوشانده است.
هیچ جفتی را نشاید بی‌قرین خواندن به دهرجز سرین او که جفتست و به خوبی بی‌قرین
هوش مصنوعی: هیچ زوجی را نمیتوان بدون همسرش در این دنیا جفت نامید، جز آن دو که به خوبی با یکدیگر هماهنگ و بینیاز از دیگران هستند.
گنج سیمست آن سرین دزددل و دل دزد اوگنج چون خود دزد باشد دزدکی گردد امین
هوش مصنوعی: اگر گنج بزرگ و با ارزشی در دست کسی باشد که خود اهل دزدی است، در این صورت آن گنج نیز نمیتواند مورد اعتمادی باشد و به راحتی ممکن است به سرقت برود. در واقع، وقتی خود صاحب گنج دزد باشد، هیچ تضمینی نیست که گنج را به درستی حفظ کند.
چرب و شیرینست چندانی که چون نامش برماز زبان من گهی روغن چکد گه انگبین
هوش مصنوعی: این عبارت به شیرینی و دلنشینی چیزی اشاره دارد، بهطوریکه زمانی که نام آن را بر زبان میآوریم، احساس لذت و خوشی میکنیم و گویی از آن چیز، مایعات خوشبو و خوشطعم مثل روغن و عسل جاری می‌شود. این توصیف نشاندهنده جذابیت و شگفتی آن موضوع است.
آن سرین کاو چون پری پنهان بود از چشم خلقچون من از هر سو دو صد دیوانه دارد در کمین
هوش مصنوعی: این سرین که مانند پری است، از دید مردم پنهان است. مانند من که در هر طرف، دیوانههایی به انتظار است.
ای دریغا کاش افسون پری دانستمیتا پری را دیدمی بی‌گاه و گه صبح و پسین
هوش مصنوعی: ای کاش میتوانستم جادو و شیرینی افسون پری را درک کنم تا بتوانم او را بدون هیچ محدودیتی در شب و روز ببینم.
آن پری را نیست افسونی به غیر از سیم و منمانده‌ام بی‌سیم از آن با من نگردد همنشین
هوش مصنوعی: آن پری زیبا هیچ جادو و سحر خاصی جز زیبایی و جذابیتش ندارد و من که بی‌سیم و بیحالت ماندهام، از این رو نمیتوانم با او همراهی و دوستی کنم.
نی که او سیمست و من همچون گدا در پیش اوبهر سیم آرم برون دست طمع از آستین
هوش مصنوعی: من مثل یک گدا در برابر او هستم که برای به دست آوردن سیم و طلا، دستم را از آستینم بیرون آوردهام، در حالی که او خود تمام آن چیزها را دارد.
نام‌او شعر مرا ماندکه چون آری به لبآبت آید در دهن بی‌خود نمایی آفرین
هوش مصنوعی: وقتی که نام او به زبان میآید، مانند شعری در ذهنم میماند که وقتی بر زبان میآورم، به من حس نابی می‌دهد و به نوعی مرا مسحور می‌کند.
آن سرین کان ماه دارد من اگر می‌داشتمدادمی کز من نباشد هیچ کس اندوهگین
هوش مصنوعی: اگر زیبایی و ماهروئی که در دل دارم را داشتم، حتماً آن را به دیگران میدادم تا هیچکس از من غمگین نباشد.
وقف رندان قلندر کردمی چون خانقاهتا شوند آنجا پی دفع منی عزلت گزین
هوش مصنوعی: من به خاطر رندانی که به حال خود میپردازند، خودم را در خانقاه وقف کردهام تا آنها در این مکان حضور داشته باشند و از من دوری گزینند.
دی به من گفتا کسی وصف سرین کردن به دستگفتم آری بد بود مبرود را سرکنگبین
هوش مصنوعی: یک روز به من گفتند که کسی میخواهد توصیف خاصی از یک موضوع انجام دهد. من پاسخ دادم که بله، این کار بدی است و بهتر است مانند سرکنگبین از آن دوری کنیم.
گر ز لفظ زشت افتد معنی زیبا به دستننگ‌گوهر نیست گر جوید کسی از پارگین
هوش مصنوعی: اگر معنای زیبایی از واژههای ناپسند به دست آید، این نشانهی بیارزشی آن کلام است. همچون کسی که از پشم بیارزش چیزی را جستجو کند.
قهوه بس تلخست کش نوشند مردم صبح و شاملیک بس شیرین شود چون گشت با شکر عجین
هوش مصنوعی: قهوه بسیار تلخ است و مردم صبح و شب آن را مینوشند، اما وقتی که با شکر مخلوط می‌شود، طعم آن بسیار شیرین و دلپذیر می‌شود.
از سرین گفتن مرا در دل مرادی دیگرستفهم معنی گر توانی حجتی دارم متین
هوش مصنوعی: من از دل میگویم و درونم آرزویی دیگر دارد. اگر بتوانی، معنی این سخن را درک کن؛ من دلیل محکم و استدلالی دارم.
چیست دانی خواهش دل خواهش دل کیست عشقعش چبود شور حق حق کیست رب‌العالمین
هوش مصنوعی: آیا میدانی خواسته دل چیست؟ خواسته دل به عشق مربوط می‌شود و عشق چه شور و نشاطی در دل ایجاد می‌کند. و بالاخره، حقیقتی که در همه جا حضور دارد، و او خداوند جهانیان است.
آدمی را میل هست و شهوتی اندر نهادکافریدست از ازل در جان او جان‌آفرین
هوش مصنوعی: هر انسان در وجود خود تمایلات و خواستههایی دارد که این ویژگیها از ابتدا در سرشت او خلق شدهاند و به نوعی جزو طبیعت او به حساب میآیند.
گرچه زان شهوت مراد ابن شهوت مشهور نیستلیک ازین خواهش بدان خواهش ترا گردد معین
هوش مصنوعی: هر چند که آرزوی محبوب به اندازهای که باید مشهور نیست، اما از این خواسته به آن خواسته تو را یاری می‌کند.
زانکه لفظ شهوت‌انگیز آورد دل را بشورتاکند گم کردهٔ خود را سراغ از آن و این
هوش مصنوعی: به خاطر کلمات جذاب و تحریککننده، دل آدمی را به شوری میبرد تا آنچه را که گم کرده، جستوجو کند و به دنبال آن بگردد.
تشنگی باید که خیزد تشنه در تحصل آبتا سراب از آب بشناسد سداب از یاسمین
هوش مصنوعی: تشنگی باعث می‌شود که فرد تشنه برای یافتن آب تلاش کند تا تفاوت میان آب و سراب را درک کند و زیباییهای طبیعی مانند یاسمن را از دیگر چیزها بشناسد.
مقصد و مقصود جانها رنگ و تاب آب هستپس در اول حال عطشان آب می‌داند یقین
هوش مصنوعی: هدف و آرزوی جانها مانند رنگ و درخشندگی آب است؛ بنابراین در آغاز، حال تشنه، آب را به خوبی میشناسد و به آن اطمینان دارد.
در شراب ار آب نبود رنگ و تاب آب هستپس در اول حال عطشان آب می‌داند یقین
هوش مصنوعی: اگر در شراب رنگ و جلا وجود نداشته باشد، نشان می‌دهد که حقیقتاً آب هست. از این رو، در ابتدا، فرد تشنه بهخوبی می‌داند که چه چیزی واقعاً آب است.
مرد بخرد را به دل سودا ز جای دیگرستکش گهی از خال جوید گه ز خط گه از جبین
هوش مصنوعی: مرد عاقل و دانا همیشه در دل خود آرزوهایی دارد که از جای دیگری به او می‌رسد. گاهی این آرزوها را از نشانههایی مانند خال، خط یا پیشانی دنبال می‌کند.
راستی عشاق را سوز و نوای دیگرستگه ز چنگ عندلبب و گه ز چنگ رامتین
هوش مصنوعی: عاشقان عاشقانهای خاص و متفاوت دارند؛ گاهی از آوای چنگ عندلبب لذت میبرند و زمانی دیگر از نواهای رامتین.
بوی پیراهن چنان یعقوب را بینا کندبوی یوسف فرق کن از بوی یوسف آفرین
هوش مصنوعی: بوی پیراهن به قدری تاثیرگذار است که میتواند یعقوب را بینا کند و او را به یاد یوسف بیندازد. این بوی خاص را با بوی دیگر یوسف که معطر به افسون است، متمایز کن.
گر به تنها طیب چشم کور را کردی بصرهیچ نابینا نبودی در تمام ملک چین
هوش مصنوعی: اگر فقط یک انسان خوب را در نظر بگیریم، دیگر هیچ فردی در تمام سرزمین چین نخواهد بود که نابینا باشد.
تین و زیتونی که یزدان خورده در قرآن قسمفهم آن زاوّل که قصدش چیست زین زیتون و تین
هوش مصنوعی: خداوند در قرآن به زیتون و انجیر قسم خورده است و فهم منظور و هدف او از این قسم، نیاز به تأمل و دقت دارد.
در همین زیتون و تین خواهد یقین شد آنکه هستطعم آن شیرینی مطلق بهر چیزی ضمین
هوش مصنوعی: در همین میوههایی مانند زیتون و انجیر، کسی که واقعاً وجود دارد، از شیرینی مطلق که برای هر چیزی تضمین شده، آگاه خواهد شد.
مقصد حق شور عشق تست و شرح حسن خویشاز حدیث حور و غلمان و جمال حور عین
هوش مصنوعی: هدف اصلی تو در این دنیا عشق به حق است، و زیباییهای واقعی را در داستانهای فرشتگان و جوانان زیبا نمیتوان به خوبی توصیف کرد.
شرب مطلق نیست مقصودش که قرب مطلقستاینکه فرماید به قرآن لذهٔ للشاربین
هوش مصنوعی: مقصود از شرب، تنها نوشیدنی مطلق نیست، بلکه هدف اصلی نزدیک شدن به خداوند است. به همین خاطر در قرآن آمده است که نوشیدن برای نوشندگان لذتی دارد.
باری ار هزلی فتد گاهی بنادر در سخنحکمتی دارد که داند نکته یاب دوربین
هوش مصنوعی: هر از گاهی در سخنان شوخی و بازی، نکتههای عمیق و حکمتهایی وجود دارد که تنها آدمی بیدار و نکتهیاب میتواند آنها را درک کند.
هزل و طیبت طینت افسرده را آرد به وجدآنچنان کز تلخ می خوش خوش به وجد آید حزین
هوش مصنوعی: شوخی و خنده میتواند روح افسرده را شاد کند به گونه‌ای که در لحظات تلخ هم شادی و خوشی به وجود میآید.
همچو ملح اندر طعامست این مزاح اندر کلاماین سخن فرمود آنکو بد نبی را جانشین
هوش مصنوعی: این مزاح و شوخی مانند نمک در غذاست؛ اگر چه در کلام وجود دارد، اما به خوبی و با زیبایی به آن افزوده می‌شود. این سخن را کسی بیان کرده است که جانشین نبی بد است.
گفت روزی مصطفی ناید عجوز اندر بهشتیک عجوزک بود حاضر شد ز گفت شه غمین
هوش مصنوعی: روزی پیامبر اسلام فرمود که در بهشت هیچ زنی پیر نخواهد شد. در این میان، زنی جوان و زیبا حاضر شد و از سخن او ناراحت گردید.
مادح شاهست قاآنی به هرجایی که هستگر ز اصحاب شمال و گر ز اصحاب یمین
هوش مصنوعی: قاآنی هر جا که باشد، به ستایش شاه مشغول است، چه از افراد دسته چپ باشد و چه از دسته راست.