غزل شمارهٔ ۲۷
هوش مصنوعی: این غزل به توصیف هنر و مهارت اسماعیل آشوبی در نواختن ساز می‌پردازد. شاعر با استفاده از تصاویری زنده و استعاری، به زیبایی و جذابیت لحن او اشاره می‌کند و می‌گوید که چگونه صدای او می‌تواند هوش هشیاران را ببرد و بر دل مستان تأثیر بگذارد. ساز دستان او هم مانند بستانی پر از گل و بلبل است و قدرت جلب توجه و ایجاد شوری در جمع را دارد. همچنین، شاعر به زیبایی چهره و جاذبه خاص اسماعیل اشاره کرده و آن را نیرویی توصیف می‌کند که حتی عقل را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در انتها، به کنایه‌ای درباره قربانی کردن افراد و مقایسه او با یوسف پرداخته می‌شود، و این نکته را مطرح می‌کند که اسماعیل خود قربانی نیست، بلکه دیگران را به عشق و هنر خود قربانی می‌کند.
لحن اسماعیل آشوبی که در دستان کندکافرم چنگیز اگر با جیش ترکستان کند
هوش مصنوعی: اسماعیل با صدای ناهنجار و آشفتهاش در دستان شخصی که مثل چنگیز بیرحم است، اگر وارد عمل شود و به دنیا آسیب بزند، هیچ چیزی نمیتواند آن را متوقف کند.
ساز دستان چون نماید شور آوازش به بزمهوش هشیاران رباید تا چه با مستان کند
هوش مصنوعی: وقتی ساز دستان شور و حالش را در مجلس بیداری روشنفکران به نمایش میگذارد، این آواز می‌تواند هوش و حواس آنها را برباید و ببینیم که این música چه تاثیری بر مستان خواهد داشت.
هم گل بویا بود هم بلبل گویا بودزان گهی دستان کند گه جلوه چون بستان کند
هوش مصنوعی: این شعر به زیبایی و هماهنگی گل و بلبل اشاره دارد. گل عطر و بوی خوش دارد و بلبل هم صدای زیبایی میخواند. در اینجا، شاعر به لحظاتی اشاره می‌کند که گل و بلبل با هم ارتباط برقرار میکنند و زیباییهای یکدیگر را به نمایش میگذارند، گویی که در یک باغ زیبا در حال تماشای یکدیگر هستند. این ارتباط نمادی از عشق و زیبایی است.
خود بود هشیار و چشمش مست می‌خواهد به مکرصید هشیاران و مستان هردو زین دستان کند
هوش مصنوعی: او خود آگاه و هوشیار است، اما چشمانش مست و گمراهاند. او می‌خواهد با فریب و نیرنگ، افرادی که هشیار و همچنان مست هستند را به دام اندازد.
کودکی شیرین زبانست او که لحن دلکشش‌دایهٔ عیش و طرب را شیر در پستان کند
هوش مصنوعی: کودکی با زبان شیرینش، به طرز دلنشینی صحبت می‌کند و این طرز بیانش مانند شیری است که در سینهٔ دایه، شادی و نشاط را به ارمغان میآورد.
لالهٔ روی نکویش لال سازد عقل راپس به هر معنی که خواهی بزم لالستان کند
هوش مصنوعی: زیبایی و لطافت چهرهاش به حدی است که عقل انسان را خاموش و بیصدا می‌کند. در نتیجه، هر نوع جشن و مهمانی که برپا شود، به نوعی مجالس خاموشی و سکوت تبدیل خواهد شد.
در پس دف چون کند پنهان رخ رخشان خویشماه را ماندکه جا در کفهٔ میزان کند
هوش مصنوعی: در پشت ساز دف، چهرهٔ زیبای خود را پنهان کرده است، مانند ماه که در ترازوی سنجش جا میگیرد.
گرچه می‌خواهد که حسن خود بپوشاند ولیحس او پیداترست از آ‌نکه او پنهان کند
هوش مصنوعی: هرچند او سعی می‌کند زیباییاش را پنهان کند، ولی جذابیتش به قدری واضح و نمایان است که نمیتواند آن را مخفی نگه دارد.
این که می‌گویند اسماعیل قربان شد خطاستکاوست اسماعیل و مردم را همی قربان کند
هوش مصنوعی: اینکه می‌گویند اسماعیل قربانی شد، اشتباه است؛ زیرا او همان اسماعیل است که مردم را قربانی می‌کند.
این که می گویند یوسف شد به زندان منکرماو اگر یوسف دل خلق از چه در زندان کند
هوش مصنوعی: این که می‌گویند یوسف به زندان افتاد، من آن را نمیپذیرم. اگر او واقعاً یوسف باشد، پس چرا دلهای مردم را در زندان خود نگهدارد؟