غزل شمارهٔ ۳۸۹
هوش مصنوعی: این شعر از عرفی به بیان دردها و غم‌های شخصی شاعر اشاره دارد. او به شدت از وضعیت زمانه و مشکلات خود شکایت می‌کند و تأکید می‌کند که زندگی پر از درد و رنج است. شاعر به فلک و سرنوشت اشاره می‌کند و می‌گوید فرصتی برای رهایی وجود ندارد و در واقع نمی‌شود گوهری را به مدعی‌ها داد. او همچنین به امید و انتظار در زندگی می‌پردازد و بیان می‌کند که این امید تنها باعث سوختن و خراب شدن می‌شود. در پایان، آتش عشقش را بیان می‌کند که در عین سوزش و وخامت، راز و رمز محبتش را در دل پنهان کرده است.
منم که می کنم از درد بی کرانهٔ خویشمگو، مگو ز غم، آرایش زمانهٔ خویش
هوش مصنوعی: من کسی هستم که از درد بیپایان خود شکایت میکنم. دیگر از غم و اندوه نگو، زیرا این درد، چهره و حال من را شکل میدهد.
فلک به چرب زبانی، گدای فرصت نیستبه مدعی ندهی، گوهر یگانهٔ خویش
هوش مصنوعی: آسمان به لحن شیرینش توجه کن، گدا و نیازمند فرصت را در اختیار مدعی قرار نده، چرا که باید ارزش و گوهری که درون خود داری را حفظ کنی.
ز نفخ صور نه توفان نوح بی خطر استچرا نتازد عنقا به آشیانهٔ خویش
هوش مصنوعی: از وزیدن شیپور قیامت به جز طوفان نوح که بیخطر است، چرا آن پرنده افسانهای (عنقا) به لانهاش نزدیک نمی‌شود؟
به وعده گاه تو امید آنقدر بنشاندکه در دیار خودم سوخت خانهٔ خویش
هوش مصنوعی: امید و وعده تو آنقدر در دل من نشسته که در سرزمین خودم نیز خانهام را آتش زدهام.
خراب آتش رمز محبتم عرفیکه در شرار نهان می کند زبانهٔ خویش
هوش مصنوعی: عشق من مانند آتش است که در درون خود رمز و رازی دارد و شعلههای آن به طور نهانی این راز را افشا می‌کند.