غزل شمارهٔ ۴۳۹
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به احساسات خود درباره عشق و درد و شادمانی اشاره می‌کند. او می‌گوید هر چه با دیگران صحبت می‌کند، حرف‌های زندگی را از آنها می‌شنود، اما گاهی هم کلامی از خود می‌گوید و منتظر است که چیزی جدید بشنود. واعظ که نمی‌تواند به درد او پی ببرد، نباید درباره عشقش صحبت کند. او از غم‌هایش می‌گوید که اکنون به شادمانی تبدیل شده و متوجه می‌شود که بعضی صحبت‌ها در بطن خود معانی عمیق‌تری دارند. او از عشق لیلی و حال مجنون صحبت می‌کند و در انتها به جنون و حال خود اشاره می‌کند، به این معنی که گاهی عشق انسان را به حالت دیوانگی می‌کشاند.
هر چه با او گویم، از مردم دگرگون بشنومباز حرفی گفته ام، امروز، تا چون بشنوم
هوش مصنوعی: هر چه که درباره او میگویم، باز از دیگران چیزی متفاوت میشنوم. انگار که هر بار که حرفی زدهام، امروز در آنچه میشنوم، تغییری رخ داده است.
واعظا درماندهٔ رسوای عشقم، دم مزنگر توانم نکتهٔ زان لعل می گون بشنوم
هوش مصنوعی: خطاب به واعظی که در مورد عشق صحبت می‌کند، بیان می‌کند که چون خود در مشکلات عشق گرفتار است و نمی‌تواند بر عشقش پیروز شود، بهتر است در این موضوع سخن نگوید. همچنین، اگر او بتواند نکتهای از عشق و زیبایی بشنود که به رنگ لعل (یاقوتی) شبیه باشد، مشتاق است که آن را بشنود.
تشنهٔ غم بودم اکنون شاد گردم هر کجااز لب غم دیدگان دشنام پر خون بشنوم
هوش مصنوعی: این جمله بیانگر این است که شخصی که در گذشته غمگین و تشنهی درد و غم بوده، اکنون شاد می‌شود و از شنیدن زبان دشنام و غم در چشمان دیگران خوشحال میگردد. به طور کلی، نشاندهنده تغییر حالت عاطفی و واکنش شخص به احساسات و حرف‌های دیگران است.
کز شنفتن کرد گفتن گنگ، طرفه زیرکمور بگویم خود بر آن باشم که افزون بشنوم
هوش مصنوعی: از شنیدن سخن به حرف زدن ناتوانم، اما اگر بخواهم بگویم، خود را متعهد میدانم که بیشتر بشنوم.
غافلم دارد جنون از حال خود، بگشا نقابکز زبان حسن لیلی نام مجنون بشنوم
هوش مصنوعی: من از حال خود غافل شدهام و دچار جنون شدهام، بنابراین پرده را کنار بزن تا بتوانم نام مجنون را از زبان زیباییهای لیلی بشنوم.