غزل شمارهٔ ۳۸۷
هوش مصنوعی: این شعر به موضوع عشق و وصال می‌پردازد و با زبان شاعرانه و استعاری، احساسات عمیق شاعر نسبت به محبوبش را بیان می‌کند. شاعر از درد و جدایی می‌گوید و به دنبال وصالی است که محرم رازهایش باشد. او به قدرت عشق و زیبایی‌ها اشاره می‌کند و به نوعی، عشق را فراتر از دو عالم می‌بیند. همچنین، با تمثیل‌هایی از طبیعت و عناصر زندگی، از پیوند عشق و زیبایی سخن می‌گوید و در نهایت به عظمت شمس‌تبریزی به عنوان معشوقش اشاره می‌کند و از ناتوانی‌اش در بیان وصف او ابراز نگرانی می‌کند.
خاک آن کس شو که آب زندگانش روشنستنیم نانی دررسد تا نیم جانی در تنست
هوش مصنوعی: به کسی تبدیل شو که زندگیاش روشن و پرنور است. ممکن است با نانی نصفی به فرزندش برساند، که این نان به مانند نیمی از جان اوست.
گفتمش آخر پی یک وصل چندین هجر چیستگفت آری من قصابم گردران با گردنست
هوش مصنوعی: به او گفتم که برای رسیدن به یک پیوند، این همه جدایی چرا؟ او پاسخ داد که بله، من یک قصابام و این جداییها مانند گردنهایی است که در کار من هستند.
دی تماشا رفته بودم جانب صحرای دلآن نگنجد در نظر چه جای پیدا کردنست
هوش مصنوعی: دیروز به تماشای دلی رفته بودم که در صحراست و نمیتوان آن را در نظر جا داد؛ بنابراین، پیدا کردنش ممکن نیست.
چشم مست یار گویان هر زمان با چشم مندر دو عالم می‌نگنجد آنچ در چشم منست
هوش مصنوعی: چشمان خمار و جذاب محبوبم هر لحظه در دو جهان جا نمیگیرد آنچه که در چشمان من وجود دارد.
رو فزون شو از دو عالم تا بریزم بر سرتآنچ دل را جان جان و دیدگان را دیدنست
هوش مصنوعی: ارتفاع بگیر و خودت را از دو جهان بالاتر ببر، تا بتوانم عشق و محبت را بر سرت بریزم؛ چیزی که جان را زنده می‌کند و چشمها را روشن میسازد.
ذره ذره عاشقانه پهلوی معشوق خویشمی‌زند پهلو که وقت عقد و کابین کردنست
هوش مصنوعی: هر ذره از وجود عاشقانه به معشوق خود نزدیک میشود تا زمانی که برای عقد و التزام به هم آماده شوند.
اندر آن پیوند کردن آب و آتش یک شده‌ستغنچه آن جا سنبلست و سرو آن جا سوسنست
هوش مصنوعی: در آنجا که آب و آتش به هم پیوند خوردهاند، گلهای خوشبو و زیبا روییدهاند، غنچهای است مانند سنبل و سرو به شکلی همچون سوسن.
زیر پاشان گنج‌ها و سوی بالا باغ‌هابشنو از بالا نه وقت زیر و بالا گفتنست
هوش مصنوعی: این بیت به ما یادآوری می‌کند که در زندگی، گاهی باید به جای تمرکز بر چیزهای جزئی و خاکی، به بالاترین اهداف و زیبایی‌ها توجه کنیم. در واقع، به ما می‌گوید که از گنجینههای درون خود و نعمتهای اطرافمان آگاه باشیم و به جای بحث درباره تفاوتهای پایین و بالا، در پی شناختن حقیقتهای عمیقتر باشیم.
من اگر پیدا نگویم بی‌صفت پیداست آنذوق آن اندر سرست و طوق آن در گردنست
هوش مصنوعی: اگر من دربارهاش صحبت نکنم، از ویژگیهایش پیداست. آن لذت در ذهنش وجود دارد و آن زینت نیز بر گردنش آویخته است.
شمس تبریزی تو خورشیدی چه گویم مدح توصد زبان دارم چو تیغ اما به وصفت الکنست
هوش مصنوعی: شمس تبریزی، تو مانند خورشیدی هستی و چه بگویم از تو، با اینکه زبانم به ستایش تو گویا است، اما در توصیف زیباییات ناتوانم.