غزل شمارهٔ ۷۲۹
هوش مصنوعی: این متن شعری است که به توصیف یک حقیقت عمیق و فراگیر میپردازد. شاعر از وجود شخصیتی الهی و معنوی صحبت میکند که جهان را تحت تأثیر قرار میدهد و به هر کس که به او متصل شود، معرفت و wisdom میبخشد. او اشاره میکند که این حقیقت میتواند انسان را از ناامیدی نجات دهد و به او روح تازهای ببخشد. شاعر بر اهمیت ایمان و دانش تأکید دارد و میگوید که هر کسی که خود را از پیش او نادان بداند، حقیقتاً با او دانا خواهد شد. در نهایت، این راز عشق و حقیقت بزرگ را در پیوند با شمس تبریزی مطرح میکند، به گونهای که اگر کسی در مسیر عشق و فقر و صداقت گام بردارد، به مقامهای بالا دست پیدا خواهد کرد.
اینک آن جویی که چرخ سبز را گردان کنداینک آن رویی که ماه و زهره را حیران کند
هوش مصنوعی: اینک آن جویبار که چرخ فلک را به حرکت در میآورد، و اینک آن زیبایی که ماه و زهره (Venus) را شگفتزده میکند.
اینک آن چوگان سلطانی که در میدان روحهر یکی گو را به وحدت سالک میدان کند
هوش مصنوعی: اینک آن کارزار سلطنتی که در میدان روح، هر یک از سالکین را به وحدت و پیوستگی در آورد.
اینک آن نوحی که لوح معرفت کشتی اوستهر که در کشتیش ناید غرقه طوفان کند
هوش مصنوعی: اینک فردی همانند نوح است که کشتی خرد و آگاهی او، سواریاش را به همراه میآورد. هر کسی که به این کشتی نپیوندد، در طوفان مشکلات و نادانی غرق خواهد شد.
هر که از وی خرقه پوشد برکشد خرقه فلکهر که از وی لقمه یابد حکمتش لقمان کند
هوش مصنوعی: هر کسی که از وجود او بهرهمند شود، لباس روحانی او را نیز به دوش میکشد و تحت تأثیر او قرار میگیرد. هر کس که از او چیزی دریافت کند، مانند لقمان حکیم میشود و به دانش دست مییابد.
نیست ترتیب زمستان و بهارت با شهیبر من این دم را کند دی بر تو تابستان کند
هوش مصنوعی: زمستان و بهار با هم هیچ ترتیبی ندارند و در این لحظه، برای من این حال دلی که دارم به خاطر تو شبیه تابستان است.
خار و گل پیشش یکی آمد که او از نوک خاربر یکی کس خار و بر دیگر کسی بستان کند
هوش مصنوعی: خاری و گلی در برابر او یکسان شدند، چون او میتواند از نوک خاری برای کسی درد و رنج ایجاد کند و از دیگری گل و خوبی بگیرد.
هر که در آبی گریزد ز امر او آتش شودهر که در آتش شود از بهر او ریحان کند
هوش مصنوعی: هر کسی که از فرمان او در آب پنهان شود، در نهایت دچار آتش و مشکلات خواهد شد، و هر کسی که در آتش و سختی بماند، به خاطر او به آرزوها و زیباییها دست خواهد یافت.
من بر این برهان بگویم زانک آن برهان منگر همه شبههست او آن شبهه را برهان کند
هوش مصنوعی: من از این دلیل صحبت میکنم، زیرا آن دلیل من اگرچه همه شک و تردیدها را دارد، ولی او میتواند آن شک و تردید را به دلیل تبدیل کند.
چه نگری در دیو مردم این نگر کو دم به دمآدمی را دیو سازد دیو را انسان کند
هوش مصنوعی: به اطراف خود نگاه کن؛ آیا نمی بینی که هر لحظه ممکن است شخصی به بدی و رذالت تبدیل شود؟ در عوض، انسان نیز میتواند به خوبی و زیبا شدن روی آورد.
اینک آن خضری که میر آب حیوان گشته بودزنده را بخشد بقا و مرده را حیوان کند
هوش مصنوعی: اینک آن شخصی که در گذشته به عنوان نگهبان آب حیوانات شناخته میشد، میتواند به موجودات زنده زندگی بخشد و به مردهها حیات دوباره بدهد.
گرچه نامش فلسفی خود علت اولی نهدعلت آن فلسفی را از کرم درمان کند
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اگرچه خود موضوع ممکن است فلسفی باشد، اما دلیل اصلی آن، به خاطر لطف و محبت، باعث میشود که مشکل فلسفی به نوعی حل و درمان شود.
گوهر آیینهٔ کلست با او دم مزنکو از این دم بشکند چون بشکند تاوان کند
هوش مصنوعی: به اشاره به ارزش و زیبایی چیزی که در خود دارید، میگوید که نباید با بیاحتیاطی یا بیتوجهی به آن بپردازید. اگر بخواهید این ارزش را نادیده بگیرید یا به آن آسیب بزنید، عواقب آن ممکن است برایتان سنگین و هزینهبر باشد. پس بهتر است در ارتباط با آن، هوشیار و مراقب باشید.
دم مزن با آینه تا با تو او همدم بودگر تو با او دم زنی او روی خود پنهان کند
هوش مصنوعی: در صحبت کردن با آینه خاموش باش، زیرا اگر تو با او گفتگو کنی، او نیز بیجان خواهد شد. اما اگر تو با او حرف بزنی، او چهرهاش را از تو پنهان میکند.
کفر و ایمان تو و غیر تو در فرمان اوستسر مکش از وی که چشمش غارت ایمان کند
هوش مصنوعی: اعتقادات و باورهای تو و دیگران همه در دست اوست. سر خود را از فرمان او بر ندار، زیرا ممکن است که نگاه او ایمان تو را به خطر بیندازد.
هر که نادان ساخت خود را پیش او دانا شودور بر او دانش فروشد غیرتش نادان کند
هوش مصنوعی: هر کسی که خود را نادان جا بزند، در نزد او دانا میشود. اما اگر دانش خود را به او بفروشد، این کار موجب نادانی او خواهد شد.
دام نان آمد تو را این دانش تقلید و ظنصورت عین الیقین را علم القرآن کند
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تو با تکیه بر دانش تقلیدی و نظریات غیرمستند، خود را به اشتباه در احاطه علم و یقین قرار دادهای، در حالی که در واقع تنها به دام فریبندهای گرفتار آمدهای.
پس ز نومیدی بود کان کور بر درها رودداروی دیده نجوید جمله ذکر نان کند
هوش مصنوعی: پس از ناامیدی، آن فرد نابینا به درها میرود و به دنبال درمانی برای بیناییاش نمیگردد، بلکه فقط از نان و نیازهای روزمره سخن میگوید.
این سخن آبیست از دریای بیپایان عشقتا جهان را آب بخشد جسمها را جان کند
هوش مصنوعی: این جمله اشاره به عمق و وسعت عشق دارد؛ عشق همانند دریایی بیانتهاست که میتواند به همه جهان زندگی و روح ببخشد.
هر که چون ماهی نباشد جوید او پایان آبهر که او ماهی بود کی فکرت پایان کند
هوش مصنوعی: هر کسی که مانند ماهی در آب نیست، به دنبال انتهای آب میگردد. اما کسی که مثل ماهی است، هرگز به فکر پایان آب نمیافتد.
گر به فقر و صدق پیش آیی به راه عاشقانشمس تبریزی تو را هم صحبت مردان کند
اگر با نیاز و صداقت در راه عاشقان قدم نهی و پیش
روی شمس تبریزی تو را در شمار مصاحبان مردان خدا قرار می دهد.