غزل شمارهٔ ۷۳۱
هوش مصنوعی: این شعر به فلسفه و عرفان اشاره دارد و به توصیف حالاتی از دل و جان می‌پردازد که پیش از ظهور عرفان و حقیقت معنوی وجود داشت. شاعر از باغ، می و انگور سخن می‌گوید و تاثیری که شراب لایزال بر جان او دارد را توصیف می‌کند. او به زندگی در بغداد و جستجوی حقیقت اشاره می‌کند و به قدرت ونگاهی عمیق‌تر به جان و روح می‌پردازد.
ساقی به عنوان نماد هدایت‌کننده و بیانگر حقیقت، به می‌نوشان دعوت می‌کند تا از بیداری و وجود روحی خود آگاه شوند و از غفلت بیرون آیند. شاعر همچنین از شمس دین، شخصیت محبوب و معنوی، یاد می‌کند و به اوج و فراموشی گذشته اشاره می‌کند. شعر به نوعی پیوند دهنده‌ی زمان‌های مختلف و تجربیات دینی و عرفانی است.
پیش از آن کاندر جهان باغ و می و انگور بوداز شراب لایزالی جان ما مخمور بود
هوش مصنوعی: پیش از این که در دنیا باغ و شراب و انگور وجود داشت، جان ما به خاطر شراب بیپایان مست بود.
ما به بغداد جهان جان اناالحق می‌زدیمپیش از آن کاین دار و گیر و نکته منصور بود
هوش مصنوعی: ما در بغداد، پیش از آن که این مشکلات و شرایط سخت وجود داشته باشد، به حقیقت وجود خودمان آگاه بودیم و اعلام میکردیم که وجود واقعی ما یکی است با آن حقیقت بزرگ.
پیش از آن کاین نفس کل در آب و گل معمار شددر خرابات حقایق عیش ما معمور بود
هوش مصنوعی: پیش از آنکه این نفس که در جسم و دنیای مادی وجود دارد شکل بگیرد و به معمار زندگی ما تبدیل شود، در مکانهای مذهبی و روحانی، خوشی و لذتهای واقعی ما برقرار و موجود بوده است.
جان ما همچون جهان بد جام جان چون آفتاباز شراب جان جهان تا گردن اندر نور بود
هوش مصنوعی: جان ما مانند جهانی است که در آن جام جان قرار دارد و مانند آفتابی که در شراب جان جهان میدرخشد، تا جایی که گردن ما در نور غوطهور است.
ساقیا این معجبان آب و گل را مست کنتا بداند هر یکی کو از چه دولت دور بود
هوش مصنوعی: ای ساقی، این گلهای زیبا و جذاب را باده بنوشان تا بفهمند هر کدام از آنها به چه سعادت و خوشبختی دست نیافتهاند.
جان فدای ساقیی کز راه جان در می‌رسدتا براندازد نقاب از هر چه آن مستور بود
هوش مصنوعی: من جانم را فدای ساقی میکنم که با جانش به من میرسد و پرده از روی هر چیزی که پنهان بوده برمیدارد.
ما دهان‌ها باز مانده پیش آن ساقی کز اوخمرهای بی‌خمار و شهد بی‌زنبور بود
هوش مصنوعی: ما در حضور آن ساقی، که نوشیدنیهایش بدون نشئگی و عسلش بدون زنبور است، فقط به حالت حیرت و شگفتی دهانمان باز مانده است.
یا دهان ما بگیر ای ساقی ور نی فاش شدآنچ در هفتم زمین چون گنج‌ها گنجور بود
هوش مصنوعی: ای ساقی، اگر دهان ما را ببندی و سکوت کنی، بهتر است؛ چراکه اگر به بیان آنچه در دل داریم بپردازیم، رازهایی آشکار خواهد شد که در دنیای زیرین، مانند گنجهای نهفته و ارزشمند هستند.
شهر تبریز ار خبر داری بگو آن عهد راآن زمان کی شمس دین بی‌شمس دین مشهور بود
هوش مصنوعی: اگر از شهر تبریز خبری داری، بگو آن زمان که شمسالدین بدون معروفیت و شهرتش بود، چه زمانی بود؟