غزل شمارهٔ ۸۳۶
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به تصویرگری از تأثیرات مثبت و شگفت‌انگیز یک وجود عالی اشاره می‌کند. او با پرسش‌هایی به این مضمون مطرح می‌کند که اگر محبوبش حضور پیدا کند یا اعمال نیک انجام دهد، چه تحولی در جهان و زندگی دیگران رخ خواهد داد. شاعر به زیبایی‌های روحانی و مادی می‌پردازد و از تأثیرات دلگرم‌کننده‌ای که وجود او می‌تواند به همراه داشته باشد، سخن می‌گوید. در پایان، شاعر از او می‌خواهد که سکوت کند و جمع و جور باشد، زیرا اگر او سخن نگوید، آشفتگی و پریشانی در جهان باقی خواهد ماند.
گر نخسپی شبکی جان چه شودور نکوبی در هجران چه شود
هوش مصنوعی: اگر به دوستانت و به شبهای بیخوابی توجهی نکنی، چه بر سرت خواهد آمد؟ و اگر در روزهای جدایی تلاش نکنی، چه بر تو خواهد گذشت؟
ور بیاری شبکی روز آریاز برای دل یاران چه شود
هوش مصنوعی: اگر روزها را به شب و شبها را به روز تبدیل کنی، برای دل یاران چه اتفاقی خواهد افتاد؟
ور دو دیده ز تو روشن گرددکوری دیده شیطان چه شود
هوش مصنوعی: اگر دو چشم تو روشن شود، چه اهمیتی دارد که چشم شیطان کور شود؟
ور بگیرد ز گل افشانی توهمه عالم گل و ریحان چه شود
هوش مصنوعی: اگر به خاطر پاشیدن عطر گلهایت، تمام دنیا پر از گل و ریحان شود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
آب حیوان که در آن تاریکیستپر شود شهر و بیابان چه شود
هوش مصنوعی: وقتی که آب حیات در جایی وجود داشته باشد که تاریکی بر آن مستولی است، چه اتفاقی برای شهرها و بیابانها خواهد افتاد؟
ور خضروار قلاووز شویتا لب چشمه حیوان چه شود
هوش مصنوعی: اگر مثل سبزههای تازه روییده، سرشار از زندگی و نشاط شوی، آن وقت در کنار چشمه حیات چه تحولی در خود مشاهده خواهی کرد.
ور ز خوان کرم و نعمت توزنده گردد دو سه مهمان چه شود
هوش مصنوعی: اگر چند مهمان از سفرهی کرم و نعمت تو سیر شوند، چه اتفاقی میافتد؟
ور ز دلداری و جان بخشی توجان بیابد دو سه بی‌جان چه شود
هوش مصنوعی: اگر تو با دلجویی و زندگی دوباره به کسی جان ببخشی، حال و روز دو یا سه نفر بی‌جان چه خواهد شد؟
ور سواره سوی میدان آییتا شود سینه چو میدان چه شود
هوش مصنوعی: اگر سوار بر اسب به میدان بیایی، سینهات مانند میدان بزرگ و وسیع خواهد شد.
روی چون ماهت اگر بنماییتا رود زهره به میزان چه شود
هوش مصنوعی: اگر چهرهات را مثل ماه نشان بدهی، زیبایی تو باعث میشود که زهره هم در نظرها کمرنگ شود.
ور بریزی قدحی مالامالبر سر وقت خماران چه شود
هوش مصنوعی: اگر جامی پر از می بر روی سر خماران بریزد، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
ور بپوشیم یکی خلعت نوما غلامان ز تو سلطان چه شود
هوش مصنوعی: اگر ما لباس نو بر تن کنیم، چه فرقی به حال ما غلامان تو خواهد کرد ای السلطان؟
ور چو موسی تو بگیری چوبیتا شود چوب چو ثعبان چه شود
هوش مصنوعی: اگر تو هم مانند موسی عصایی در دست بگیری و آن را به شکل ثعبان درآوری، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
ور برآری ز تک دریا گردچو کف موسی عمران چه شود
هوش مصنوعی: اگر از دریا یک گرداب به ارمغان آوری، مانند آن کف که موسی (ع) بر روی دریا دید، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
ور سلیمان بر موران آیدتا شود مور سلیمان چه شود
هوش مصنوعی: اگر سلیمان به موران بیاید و مور هم سلیمان شود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
بس کن و جمع کن و خامش باشگر نگویی تو پریشان چه شود
هوش مصنوعی: سکوت کن و ساکت باش؛ اگر حرفی نزنی، چه فرقی می‌کند که اوضاع به هم ریخته باشد؟