غزل شمارهٔ ۱۰۹۵
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به توصیف لحظه‌ای مجدد از تجربه‌ای عرفانی و عمیق می‌پردازد. محبوبی به او می‌گوید که گرد و غبار دریا را بزدا؛ اما سپس جاروب را در آتش می‌سوزاند و خواهان جاروب دیگری از آتش می‌شود. شاعر در حیرت از این رفتار سجده‌ای پیش او می‌کند، اما محبوب تأکید می‌کند که سجده بی‌ساجد چطور ممکن است.
در ادامه، شاعر حس خود را به صورت سمبلیک بیان می‌کند و در راستای این عرفان برگردن خود و سوزاندن سرها اشاره می‌کند. او به وضوح می‌گوید که هر سرش مانند چراغی است که از آن نور می‌درخشد و اشاره‌ای به هفت آتش دارد.
شاعر به وجود رنگ و نقش‌های زیبا در دل و ذهن اشاره کرده و دعوت می‌کند تا از زوایای مختلف به زیبایی‌ها بنگرند. او در نهایت، از شاه شمس الدین تبریزی یاد می‌کند و از حالت مستی و خمار در وجود خود سخن می‌گوید که نشان‌دهنده جذابیت و اثر عرفانی این شخصیت بر اوست.
داد جاروبی به دستم آن نگارگفت کز دریا برانگیزان غبار
هوش مصنوعی: آن معشوقه با لبخندی دلبرانه جاروبی به دستم داد و گفت که از دریا غبار را برانگیز.
باز آن جاروب را ز آتش بسوختگفت کز آتش تو جاروبی برآر
سپس جاروب را آتش زد و گفت: "از آتش تو، جاروبی بساز."
کردم از حیرت سجودی پیش اوگفت بی‌ساجد سجودی خوش بیار
هوش مصنوعی: به دلیل شگفتی و حیرتی که داشتم، به حالت سجده در برابر او رفتم. او در پاسخ گفت که بدون سجده نیز میتوان سجده‌ای زیبا و ارزشمند انجام داد.
آه بی‌ساجد سجودی چون بودگفت بی‌چون باشد و بی‌خارخار
هوش مصنوعی: آه بی‌ساجد، یعنی وقتی کسی که در حال عبادت و سجده نیست، سکوت و حیرت آن لحظه چه احساسی میتواند داشته باشد. این احساس مثل بی‌چون و بینیاز بودن است و مانند گیاهانی است که بدون خاری در کنار هم رشد میکنند.
گردنک را پیش کردم گفتمشساجدی را سر ببر از ذوالفقار
هوش مصنوعی: من گردنک را به جلو آوردم و به او گفتم، سجدهکننده را با شمشیر ذوالفقار بزن.
تیغ تا او بیش زد سر بیش شدتا برست از گردنم سر صد هزار
بر اثر تیغی که نگار به سر من زد سرم از شدت درد بزرگتر شد و به نظر میرسد که هزاران سر بر گردنم وجود دارد.
من چراغ و هر سرم همچون فتیلهر طرف اندر گرفته از شرار
هوش مصنوعی: من مانند چراغی هستم که شعلهاش از هر سو به آن پرداخته و روشنش کرده است.
شمع‌ها می‌ورشد از سرهای منشرق تا مغرب گرفته از قطار
هوش مصنوعی: شمع‌ها از سرهای من رشد میکنند و سرتاسر زمین از شرق تا مغرب را روشن میکنند.
شرق و مغرب چیست اندر لامکانگلخنی تاریک و حمامی به کار
هوش مصنوعی: شرق و مغرب چه هستند در دوردستهای نامشخص، در این مکان تاریک و گلآلود که به کار حمام می‌پردازد؟
ای مزاجت سرد کو تاسه دلتاندر این گرمابه تا کی این قرار
هوش مصنوعی: ای حالت سرد تو کجاست؟ آیا تا به کی دلت در این حمام گرم آرام خواهد بود؟
برشو از گرمابه و گلخن مروجامه کن دربنگر آن نقش و نگار
هوش مصنوعی: از حمام و گلخن بیرون بیا و لباس نپوش. به آن نقوش و طراحیها خوب توجه کن.
تا ببینی نقش‌های دلرباتا ببینی رنگ‌های لاله زار
هوش مصنوعی: برای مشاهده زیباییهای دلنشین و دیدن رنگ‌های شاداب گلها در باغ.
چون بدیدی سوی روزن درنگرکان نگار از عکس روزن شد نگار
هوش مصنوعی: وقتی به سوی روزنه نگاه کردی، متوجه شو که آن معشوق به خاطر تابش نور از روزنه به وجود آمده است.
شش جهت حمام و روزن لامکانبر سر روزن جمال شهریار
هوش مصنوعی: در این بیت، به فضایی اشاره شده که همگی در آن به سمت جمال و زیبایی یک پادشاه متمایل هستند. شش جهت به معنای همه جهات است و حمام و روزن به نوعی به مکانهایی اشاره دارند که در آن زیبایی و جمال به نمایش گذاشته می‌شود. این تصویر نشاندهندهی جذبه و عظمت پادشاهی است که همه توجهها به سوی او جلب شده است.
خاک و آب از عکس او رنگین شدهجان بباریده به ترک و زنگبار
هوش مصنوعی: خاک و آب به خاطر وجود او رنگ و لعابی گرفتهاند و جانها به خاطر او به نوعی جوانه زدهاند و زندگی آغاز شده است.
روز رفت و قصه‌ام کوته نشدای شب و روز از حدیثش شرمسار
هوش مصنوعی: روز به پایان رسید و داستان من هنوز تمام نشده است. ای شب و روز، از بیان مشکلات من خجالتزدهاید.
شاه شمس الدین تبریزی مرامست می‌دارد خمار اندر خمار
هوش مصنوعی: شاه شمس الدین تبریزی باعث می‌شود که من در حالتی از غفلت و سرمستی قرار بگیرم که هر بار به حالت قبلیم برمیگردم.