غزل شمارهٔ ۱۱۱۷
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و زیبایی معشوق است. شاعر به توصیف حالتی می‌پردازد که دل در انتظار جمال معشوق است و جان از عشق او مستانه می‌زند. هر دم نور معشوق دل را روشنی می‌بخشد و زیبایی‌های او در اطراف وجود دارد. شاعر خورشید صبح را نماد عشق می‌داند و در وصف عشق از نغمه‌های دلنواز و شکوه درختان صحبت می‌کند. او عشق را به درختی پربار تشبیه می‌کند که از آن میوه‌های سبز و حیات‌بخش می‌دهد. در پایان، شاعر به تبریز و شمس تبریزی اشاره می‌کند و از او می‌خواهد تا معانی عشق و عرفان را بهتر درک کند. شاعر به دنبال یافتن حقیقت عشق و سیر در مراتب آن است.
دل ناظر جمال تو آن گاه انتظارجان مست گلستان تو آن گاه خار خار
هوش مصنوعی: دل در انتظار دیدن زیبایی‌های تو است، همانطور که جان در پی سیر و سلوک در باغ توست، اما این درختان خاردار زندگی، مانع از رسیدن به آرزوها و شادیها میشوند.
هر دم ز پرتو نظر او به سوی دلحوریست بر یمین و نگاریست بر یسار
هوش مصنوعی: هر لحظه از روشنی نگاه او، دل حوری به سمت راست و نگار به سمت چپ جلب میشود.
هر صبحدم که دام شب و روز بردریماز دوست بوسه‌ای و ز ما سجده صد هزار
هوش مصنوعی: هر صبح که از چرخه شب و روز رهایی مییابیم، از دوست یک بوسه میگیریم و از محبت او هزار بار سجده میکنیم.
امسال حلقه ایست ز سودای عاشقانگر نیست بازگشت در این عشق عمر پار
هوش مصنوعی: امسال گردشی از دل عاشقان در حال وقوع است و اگر مهر و محبت به این عشق برنگردد، عمر گذشتهمان هرگز به ما باز نخواهد گشت.
بنواز چنگ عشق تو به نغمات لم یزلکز چنگ‌های عشق تو جانست تار تار
هوش مصنوعی: بزن چنگ عشق تو را به آهنگهای بیپایان که هر تارش جان و روح را از عشق تو میگیرد.
اندر هوای عشق تو از تابش حیاتبگرفته بیخ‌های درخت و دهد ثمار
هوش مصنوعی: در هوای عشق تو، درختان جان گرفته و میوه میدهند.
غوطی بخورد جان به تک بحر و شد گهراین بحر و این گهر ز پی لعل توست زار
هوش مصنوعی: جان در دریای عشق غوطهور شد و از عمق این دریا گوهری به دست آورد. این دریا و این گوهر به خاطر لعل توست که در دلش عشق و شوق زار دارد.
از نغمه‌های طوطی شکرستان توستدر رقص شاخ بید و دو دستک زنان چنار
هوش مصنوعی: این تصویر به زیبایی از صدای دلنواز طوطی در میان باغی با درختان بید و چنار صحبت می‌کند. نغمه‌های شیرین او به فضای شاداب این مکان افزوده و درختان به آواز او پاسخ میدهند و در حال رقص و شادی به نظر میرسند. فضایی زیبا و پر از زندگی و نشاطی که توسط صدا و حرکت درختان به تصویر کشیده شده است.
از بعد ماجرای صفا صوفیان عشقگیرند یک دگر را چون مستیان کنار
هوش مصنوعی: بعد از ماجرای صفا، عارفان و صوفیان در عشق به یکدیگر مشغول میشوند، مانند افرادی که در حالت مستی کنار هم نشستهاند.
مستانه جان برون جهد از وحدت الستچون سیل سوی بحر نه آرام و نه قرار
هوش مصنوعی: شخصی شاد و سرمست از وجود خود و حقیقت ها فراتر میرود، همانطور که سیلی به سمت دریا میریزد، نه آرامش دارد و نه سکون.
جزوی چو تیر جسته ز قبضه کمان کلاو را نشانه نیست به جز کل و نی گذار
هوش مصنوعی: چنانچه تیر از کمان رها شود، دیگر نشانهای جز هدف کلی نخواهد داشت. فردی که جزئی از یک کل است، نمیتواند بدون ارتباط با آن کل وجود داشته باشد.
جانیست خوش برون شده از صد هزار پوستدر چاربالش ابد او راست کار و بار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در زندگی، انسان هرگز نمیتواند به وضوح و به طور کامل آزاد باشد، حتی اگر به نظر برسد که در موقعیت خوبی قرار دارد. او همچنان در درون خود، تحت تأثیر تنگناها و محدودیتهایی قرار دارد که ممکن است در سطح ظاهری دیده نشوند، به طوری که حتی در اوج آزادی و امکانات، هنوز هم در چارچوبهایی از محدودیت زندگی می‌کند.
جان‌های صادقان همه در وی زنند چنگتا بانوا شوند از آن جان نامدار
هوش مصنوعی: روحهای راستین به او دل میبندند و جستجو میکنند تا از آن روح بزرگ و مشهور بهرهمند شوند.
جان‌ها گرفته دامنش از عشق و او چو قطببگرفته دامن ازل محض مردوار
هوش مصنوعی: جان‌ها به خاطر عشق، به دامن او چنگ زدهاند، در حالی که او مانند قطب، دامن ازل را به گونهای محکم در دست گرفته و همچنان مردانه است.
تبریز رو دلا و ز شمس حق این بپرستا بر براق سر معانی شوی سوار
هوش مصنوعی: به تبریز برو و از شمس حقیقت بپرس تا سوار بر نور معانی واقعی و عمیق شوید.