غزل شمارهٔ ۱۲۲۲
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف زیبایی و جاذبه‌های یک خواجه می‌پردازد که دل شاعر را تسخیر کرده است. شاعر از خود می‌پرسد که چه چیزی در دل این خواجه وجود دارد که این‌گونه از چهره‌اش درخشندگی می‌تابد و چه چیزی باعث می‌شود تا چشمانش مانند نرگس‌های خمار به دور بپیچند. او به تصویر دریا و گوهرهایی که در آن نهفته است اشاره می‌کند و حس می‌کند که احساساتش به شدت تحت تأثیر این خواجه قرار گرفته‌اند. شاعر در نهایت بیان می‌کند که با دیدن این خواجه و تأثیر او بر دلش، بند دل و دیده‌اش می‌شود و به نوعی مست عشق می‌گردد. او به تعبیر خواب‌های خود می‌پردازد و به عشق و زیبایی منحصربه‌فرد این خواجه در مقایسه با دیگران اشاره می‌کند و می‌گوید که چنین خواجه‌ای در جهان وجود ندارد که بتواند این‌گونه دل انسان را به تسخیر خود درآورد.
چه دارد در دل آن خواجه که می‌تابد ز رخسارشچه خوردست او که می‌پیچد دو نرگسدان خمارش
هوش مصنوعی: آن خواجه چه احساسی دارد که از چهره‌اش میدرخشد؟ چه چیزی او را این‌گونه مغرور کرده که نرگس‌های خمارش به گرد او میچرخند؟
چه باشد در چنان دریا به غیر گوهر گویاچه باتابست آن گردون ز عکس بحر دربارش
هوش مصنوعی: در دریا چه چیزی جز مروارید میتواند وجود داشته باشد؟ آیا جز به خاطر انعکاس آبهایش، آسمان به حرکت در میآید؟
به کار خویش می‌رفتم به درویشی خود ناگهمرا پیش آمد آن خواجه بدیدم پیچ دستارش
هوش مصنوعی: در حین انجام کار خود، ناگهان با درویشی مواجه شدم که آن خواجه را دیدم و دستار او به شکل جالبی پیچیده شده بود.
اگر چه مرغ استادم به دام خواجه افتادمدل و دیده بدو دادم شدم مست و سبکسارش
هوش مصنوعی: با وجود اینکه استاد من همانند پرندهای اسیر شده است، من به خواستههای او تسلیم شدم و دل و چشمانم را به او سپردم. اکنون در تأثیر او شاغل و بیخیال هستم.
بگفت ابروش تکبیری بزد چشمش یکی تیریدلم از تیر تقدیری شد آن لحظه گرفتارش
هوش مصنوعی: با نگاهی به ابرویش، کلامی گفت که مانند نداهایی بلند و تأثیرگذار بود. چشمانش مانند تیر پویا و تند بودند و دلم از سرنوشتی که با تیر عشق نشانهگذاری شده بود، در آن لحظه به شدت گرفتار او شد.
مگر آن خواب دوشینه که من شوریده می‌دیدمچنین بودست تعبیرش که دیدم روز بیدارش
هوش مصنوعی: آیا آن خواب شیرین و جذابی که شب گذشته دیدم، این‌گونه تعبیر شده است که در بیداریام آن را تجربه کردم؟
شب تیره اگر دیدی همان خوابی که من دیدمز نور روز بگذشتی شعاع و فر انوارش
هوش مصنوعی: اگر در شب تاریک چیزی را دیدی، همانطور که من خواب دیدم، با نور روز میتوانی از زیبایی و روشنایی آن بگذری.
چه خواجست این چه خواجست این بنامیزد بنامیزدهزاران خواجه می‌زیبد اسیر و بند دیدارش
هوش مصنوعی: این چه چیزی است که با خود دارد و چه بسا زیباییهایی که در دل خود نهفته است، در حالی که هزاران خواجه و بزرگزاده به دیدار آن حسرت میخورند و اسیر زیباییاش هستند.
کجا خواجه جهان باشد کسی کو بند جان باشدچو او بنده جهان باشد نباشد خواجگی یارش
هوش مصنوعی: کجا شخصیتی در جهان یافت می‌شود که مانند او، وابسته به زندگی و وجود باشد؟ اگر کسی در دنیا بنده و وابسته باشد، دیگر نمیتواند به مقام خواجگی و بزرگمنشی دست یابد.