غزل شمارهٔ ۱۲۳۹
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به عاقل بودن و واقعیت‌های زندگی اشاره می‌کند و از بی‌خبری مردم از نادرستی‌ها و شورش‌هایی که در جامعه وجود دارد، سخن می‌گوید. او به زیبایی‌های ظاهری و فریبنده خشم می‌کند و بیان می‌کند که بت‌ها و بت‌پرستان همگی به یکدیگر شباهت دارند و جز پوچی نیستند. شاعر نگران نادانی مردم است و می‌گوید که آن‌ها نمی‌توانند عمق مسائل را درک کنند. او همچنین به تقدیر و سرنوشت اشاره می‌کند و می‌گوید که وجود برخی افراد به نوعی به سرنوشت آن‌ها گره خورده است. در انتها، بر ناآگاهی برخی از افراد نسبت به حقایق زندگی تأکید می‌کند.
ای خواجه تو عاقلانه می‌باشچون بی‌خبری ز شور اوباش
هوش مصنوعی: ای سرور، تو به طور عقلانی رفتار کن، چرا که از آشفتگی و شورش مردم جاهل بی‌خبری.
آن چهره که رشک فخر فقرستبا ناخن زشت خویش مخراش
هوش مصنوعی: آن چهرهای که زیباییاش به فخر فقر میماند، با ناخن زشت خود، آن را مخراش.
آن بت به خیال درنگنجدبت‌ها به خیال خانه متراش
هوش مصنوعی: آن مجسمه زیبا را نمیتوان در فکر گنجاند، مجسمهها تنها در خیال میتوانند منظرهای از خانه بسازند.
جمله بت و بت پرست چون اوستغیر کل و جمله چیست جز لاش
هوش مصنوعی: تمامی بت‌ها و بت‌پرستان مانند او هستند و غیر از خداوند، همه چیز فقط پوچ و بیمعناست.
نی فهم کنند خلق این رانی دستوری که دم زنم فاش
هوش مصنوعی: مردم این موضوع را درک نمیکنند و دستوری هم ندارم که بهطور علنی بیانش کنم.
این ماش برنج احولانستور نی نه برنج هست و نی ماش
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که این دانهها شبیه برنج هستند و اگرچه به نظر میآید که برنجاند، اما در واقع نه برنج واقعی هستند و نه ماش. در واقع، چیزهایی که به نظر میرسند، ممکن است حقیقتاً آنچه که به نظر میآیند، نباشند.
پایان‌ها را کجا شناسندچون پوشیدست رشک روهاش
هوش مصنوعی: کسی نمیتواند پایان کار را بشناسد، چرا که زیبایی و جذابیت او پنهان شده است.
گر می‌دزدی ز زندگان دزدای دزد کفن به شب چو نباش
هوش مصنوعی: اگر از زندهها می‌دزدی، ای دزد، بدان که اگر شب باشد و کفن نباشد، دزدی کن.
اما ز قضاست مات من ماتهم حکم قضاست عاش من عاش
هوش مصنوعی: سرنوشت و قضا و قدر نقش بزرگی در زندگی دارند؛ کسی که میمیرد، نتیجه اراده و قضا است، و کسی که زنده میماند نیز از همین قضا پیروی می‌کند.
خامش که ز شب خبر نداردآن کس که به روز خورد خشخاش
هوش مصنوعی: سکوت کن، کسی که شب را نمیشناسد، نمیتواند در روز از خواب غفلت بیدار شود.