غزل شمارهٔ ۱۲۵۳
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی حال دل و روح انسان و تأثیر عشق الهی بر آن می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که دل انسان پنهان نیست و اگر نفس (ذات) آن غالب شود، به سوی بدی می‌کشد. او می‌گوید که جان و دل حقیقتی واحد هستند و بدون محبت خداوند، کمک و یاری نمی‌یابند. شاعر از درد دل و لذت‌هایی که به همراه عشق الهی می‌آیند صحبت می‌کند و تأکید می‌کند که برکت و کرم خداوند بی‌نهایت است.
شاعر همچنین به مرگ و گذر از زندگی می‌پردازد و می‌گوید که آگاهی از عشق الهی باعث آرامش می‌شود. در ادامه، او به تمثیل‌هایی از طبیعت اشاره می‌کند و بر این نکته تأکید دارد که امید و کرم الهی بایستی در دل‌ها رشد کند. او به تضاد میوه‌های تلخ و شیرین اشاره کرده و می‌گوید که آفتاب کرم الهی می‌تواند آن‌ها را به خوبی تبدیل کند.
در نهایت، شاعر توصیه می‌کند که انسان باید بر شهوت‌های دنیوی غلبه کند و به سوی راستا هدایت شود، زیرا در این مسیر، دوستی و هم‌نشینی با حوریان و نعمت‌های بهشتی نصیبش خواهد شد. شعر به عمق و گستردگی عشق و محبت الهی اشاره می‌کند که همه‌چیز را در بر می‌گیرد.
بر ملک نیست نهان حال دل و نیک و بدشنفس اگر سر بکشد گوش کشان می‌کشدش
هوش مصنوعی: هیچ چیز در ملک و مملکت از حال و وضعیت دل انسان، چه خوب و چه بد، پنهان نیست. اگر نفس (روح) انسان بخواهد خود را نشان دهد، به راحتی می‌تواند این وضعیت را آشکار کند.
جان دل اصل دل و اصل دلت فصل دلستوگرش او ندهد جان ز کی باشد مددش
هوش مصنوعی: جان تو، اساس و پایهٔ دل توست و اگر او (عشق یا معشوق) به تو جان ندهد، از چه کسی می‌تواند یاری و کمک بگیرد؟
دل ز دردش چه خوشی‌ها و طرب‌ها داردتو مگیر آن کرم وان دهش بی‌عددش
هوش مصنوعی: دل به خاطر دردش، شادیها و لذتهای زیادی دارد؛ اما تو آن مهربانی و بخشش بی‌نهایت او را از دست نده.
ملک الموت برید از دلم آن روز طمعکه مشرف شدم از طوق حیات ابدش
هوش مصنوعی: در روزی که از بند زندگی ابدی آزاد شدم، امید و آرزو از دل من رفت.
برد سود دو جهان و آنچ نیاید به زبانکاروانی که غم عشق خدا راه زدش
هوش مصنوعی: سود و بهرهی دو جهان را به دست آورده، اما آنچه هرگز نمیتواند بیان شود، متعلق به کاروانی است که در مسیر عشق به خدا با غم و اندوه روبرو شده است.
سوسن استایش او کرد کز او یافت زبانسرو آزادی او کرد که بخشید قدش
هوش مصنوعی: سوسن به خاطر زیباییاش او را ستایش کرد، زیرا به واسطه او زبان سرو از آزادیاش سخن می‌گوید و قد بلندش را هدیه داده است.
بلبل آن را بستاید که زبانش آموختگل از او جامه دراند که برافروخت خدش
هوش مصنوعی: بلبل زیباییهای گل را میستايد چون گل به او آموخته چگونه خود را زینت دهد و از آن زیباتر شود.
کیست کو دانه اومید در این خاک بکاشتکه بهار کرمش بازنبخشید صدش
هوش مصنوعی: کیست که در این زمین دانه امیدی کاشته باشد و بهاری برایش نیامده باشد که صد بار بر آن کرم بخورد؟
میوه تلخ و ترش خام طمع بود ولیآفتاب کرم تو به کرم می‌پزدش
هوش مصنوعی: میوهای که هنوز نارس و تلخ و ترش است، به خاطر گرمای محبت تو به شیرینی خواهد رسید و پخته می‌شود.
آفتاب از پی آن سجده که هر شام کندچه زیان کرد از آن شاه که جان شد جسدش
هوش مصنوعی: آفتاب هر شب با صبر و آرامش به زمین مینشیند، اما چه فایدهای دارد وقتی که آن پادشاهی که روحش از بدنش جدا شده، دیگر در میان ما نیست؟
همه شب سجده کنان می‌رود و وقت سحرروش بخشد که بمیرد مه چرخ از حسدش
هوش مصنوعی: هر شب او به طور مداوم و با خضوع در حال عبادت است و در هنگام سحر، نوری میافشاند که باعث می‌شود ماه آسمان به حسادت او بمیرد.
هر که امروز کند شهوت خود را در گورهر یکی حور شود مونس گور و الحدش
هوش مصنوعی: هر کسی که امروز به دلخواه و هوس خود توجه کند و آن را در زمین خویش دفن کند، در آن دنیا با حوریان زیبا همراه خواهد شد و همدم او در گور خواهد بود.
هر کی او اسب دواند به سوی گمراهیکند آن اسب لگدکوب نکال از لگدش
هوش مصنوعی: هر کس که سعی کند به سمت بی راههای برود و دچار اشتباه شود، باید از آسیبها و نتایج ناگوار آن راه پرهیز کند.
بهل ابتر تو غزل را به ازل حیران باشکه تمامش کند و شرح دهد هم صمدش
هوش مصنوعی: اجازه بده که غزل را بیدلیل و بیپایان رها کنم و شگفتزده بمانم، زیرا او که همه‌چیز را تمام می‌کند و توضیح میدهد، ذات الوهی است.